This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct
to make the world's books discoverablc online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
Äbout Google Book Search
Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web
at|http: //books. google .com/l
IJber dieses Buch
Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde. Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin- nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.
Nu tzungsrichtlinien
Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:
+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.
Über Google Buchsuche
Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen. Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|http: //books . google .coiril durchsuchen.
•VC W j U 6 -C .
-./T-i-
LITrERARISGHEN VERGI!
Dl STUTTGART.
XtV.
U6-
STDTTBART.
DBtTOXT ACT K08THN DES
1896.
UTTERARIBCHEN VKBE1N8.
PROTECTOR DES LITTERARISCHEN VEREINS IN STUTTGART:
SEINE MAJESTÄT DER KÖNIG.
VERWALTUNG:
Präsident: Dr A. V. Keller, roctor der Universität Tübingen.
Kassier: Dr Zech, professor in Tübingen.
Agent: Fues, sortimentsbuchliändler In Tübingen.
GESELLSCHAFTS AUSSCHUSS :
Dr Böhmer, Stadtbibliothekar in Frankfurt a. M.
6. freiherr v. Cotta, k. bayerischer käramerer in Stuttgart.
Dr K. ▼• Gerber, kanzlor der Universität Tübingen.
Hofrath dr Grimm, mitglicd der k. akadcmie in Berlin.
Dr G. V. Karajan, Vizepräsident der k. akademie in Wien.
Dr E. V. K aus 1er, archivrath in Stuttgart.
Dr Klüpfel, bibliothekar in Tübingen.
Dr Maurer, professor in München.
Dr Menzel in Stuttgart.
Dr J. V. Mehl, professor in Paris.
Dr Simrock, professor in Bonn.
Dr Wackornagel, professor in Basel.
KARL MEmET
ZUM ERSTEN MAL HERAUSGEGEBEN
DUSCH
ADELBERT VON KELLER.
STUTTGART.
GEDRUCKT AUF KOSTEN DES LITTERABISOHEN VEREINS NACH BEBCHLUSS PKS AC88CHU88ES TOM OCTOBBR 18(5.
1858.
nurcK To« L. F. nnu » TÜBnas«.
t
AI Zo allen zyden in dem jare Mach man stille ind offenbare Gerne boren wäre zale, Dye guden luden loiiden wale» 5 Bevalen ind synt bequeme.
Dye mir de wort neyt vndememe, Lycbt woulde ick uch sagen, Dat uch solde wol bebagenn. Dye dat boich hat gedickt 10 Van vrantzois in duytz geschrickt, Hey woulde sick gerne nennen, Vp dat yr en mocktet kennen; Mer yd duncket yn eyn baich syn; Anders dede key yd uck sckyn •15 Synen namen offenbare. Dock solt yr wissen zware: Syn cirste boestaff is eyn H, FF, L, P gect dar na, 6 is syn leste boestaff. fo Kunt yr uck nw besckeyden keir äff, Det leest key also wesen. I^w kort! ick sol uck lesenn, Wes ick bin van den boichen wys. Eyn dorp stet by Parys, S5 Dat is Balduck genant,
Synt yr den namen kait bekant. In dem selven dorpe da Wenden by der back vil na Zwene gebroeder gelyck. 80 Der eyne keysckc Hoderick Ind der ander Haenffrait. Ick körte sagen in waire dait, Al^ Dat sy konyncks sone weren, Pippyns des keren, 86 Der konynck was von Yranckrich. bar by kort ick sagen weirlick Van yn eyn ander gedude,
1
Das sy weren ackerludo
Van yren veyr ancheren kommen. 40 Alsus haen ich dy rede vernommen.
Dye eync willen alsus, dye ander also.
Wye dyt sy, wir wescns vro
Ind hören vort dyt boich.
Id sagett uns eventuren genoieh. 45 Hye eyn tzwcrch gegangen quam
Zo Balduch» so ich yd rechte vernam,
In eyme mydder nacht stilliche
Yur den edelsten broeder Hoderiche.
Id begund yn zo wecken, 60 So dat hey begonde zo erschrecken.
Hort, we der zwerch do sprach!
Hoderich, as du den dach
Bekennest, so soltu vp staen
Ind sah zo Parys vp die bruggen gaen. 66 Dat sagen ich dyr yn waerheyt,
Da saltu leyff ind leyt
Vememen, so we yd dyr ergee.
Ich ensagen dir nurome.
Hodorich leys yd eme vnmere. 60 Hey heylt yd aller vur gedroch,
Mer er begond sich edoch
Zo samen leygen ind sleyff weder.
Doch en bleyff yd neyt so seder,
Dat sy ach allen gesacht. 66 Dar na in der erster nacht A2 Do quam euer stilliche
Der zwerch ind weckte Hoderiche«
Hoderich, du salt vp staen
Ind zo Parys up dye brugge gaen. 8 Dat sagen ich dyr yn warheyt,
Daer saltu leyff ind leyd
Vememen, wy yd dyr ergee.
Ich en sagen dir numme.
Deme seinen Hoderiche 10 Was harde wunderlich
Ind begunde sich zwairen
Zo samen offenbare.
Zo haut scheyd der zwerch von danne.
Hoderich deme manne 18 Quam eyn schleyff ind sleyff weder.
Der zwerch en leys ys onch neit Beder^
Hey hade sich also vurdacht,
Dat hey in der dirder nacht
Weder quam vur Hoderich 20 Ind weckde yn so konelich
Ind gaff eme e3men groissen stoys,
Dat ys Hoderich verdrois.
Der zwerch sprach Hoderich zo:
Hoerstu, du solt mome vro 25 Zo Parys vp dy brugge gaen.
Da saltu sunder waen
Vememen leyff ind leyt
Ich sagen dyr ge}^! andern bescheyd.
Hoderich nam dys wonder harde sere, «0 So wee vff wat dyt were.
Doch we yd her vmb were gedaen,
Hoderich begunde zo gaen A2b Des dirden tages harde vro
Der guder stat Parys zo. 85 So schere hey de brugge vp quam,
Eyne raste hey da nam
An eynre stat, die da lach.
Hoert, wye Hoderich geschach!
Eyn wesselcr soulde da 40 Syme wcsselbanck gaen zo.
Als hey vp die brugge quam
Ind Hoderich da vemam,
So grote hey in ind sprach:
Guet man, got geue uch goden dach! 45 Hoderich hey neich eme sere.
Vr gnade, sprach hey, here!
Der wcsseler do begunde
Hoderich zo vragen an« der stunde,
We off wan hey were geboren, so Hoderich sprach sunder zoren:
Here, ich bin van Balduch.
Eyn zwerch hat mir sunder luch
Dry nacht unraste gedaen
Ind heyschen mich zo deser stede gaen, 55 Bälde staen vp grande pont.
Ich soulde an kurter stunt
Yernemen leyff ind leyt
Dys warden ich in warheyt«
Ja, sprach der wesseler, 60 Blich duncket wael an dynem gebere,
Wye du syst ein dummer man zware;
Doch bynnen cyme jare
Quam auch in eyner mydder nacht
Eyn zwerch mit ouerbracht 65 Vnd heysch mich balde vp staeo,
Zo Balduch in dat dorp gaen, AS Ind ich dyt ncmen en zoene
Ind ich by der wyden grone,
Dye do by der bach steyt,
Da soulden ich vynden cyne waerheyt, ft Schatz so rych nie vunden en wart.
Wöire ich so doemp, dat ich de vart
Durch eynen zwerch hedde gethaen,
Ich were wert, dat man mich slaen
Mit steuen soulde harte sere. 10 Durch dyn eynueldich gebere,
Wanttu eyne zwerges zale
Gtevolget has harde waele.
So soltu hauen zo lone
By gode van dem trone 15 Van mir eynen backen slach.
£e sich Hoderich besach.
So was der slach an synem backen.
Ganck, haff de soucht in dynem nacken,
Dump geck! woultu durch elue wort so Loefen weder ind vort.
So enrestes da nummer me.
Dat dir dys dach so leyde ste!
Ganck heym, schaff dyn dynck!
Ich sagen uch , dat der jungelynck
15 Sich zoemte so douelich Vp den genen Hoderich,
Ind wer hey eme entfluwen neyt, Eme were nach me leydes gescheyt. Alsus hatte Hoderich bevunden 80 Sjm leyt an der standen.
Dat lejrff, dat eme soulde gescheyn, Dat was, as ich hoerd geyen, A8b Dat eme der wesseler Hette gesacht de mere,
16 Wye yn eyn zwerch hette gewyset
Eyne groesscn ind ouer pryset Zo Balduch by eynre wyden. Hoderich geynck zo den zyden Zo Balduch, da hey quam 40 Hardc baldc, dat hey nam Synen brocder Hanffrode Ind sacht eme do inyt rade, So eme were gescheyt
Ind wyo eroe eyner bette ergeyt 4ft Eyn man sicherlich,
Wye eyn schätz groes ind rych
Lege under der wyden da,
Dyo der bach lach na.
By der schüren, des seyt gewys, 50 Dye doch unser zwcyer is.
In truwen, sprach Uaenfrayd,
So 18 wael dat myn rayt,
Dat wir dar na begynnen zo grauen
Durch besoecken ind durch entzanen, 55 Durch vememen ind durch beseyn,
Oflf vns eyt<noge gesoheyn
Geluck, as yd licht mach.
Summer myn boich ind myn krach,
Id wurt versucht, sprach Hoderich. 60 Licht worden wyr beyde rych.
Wat sali der worde mo gesacht?
Zo hantz an der neister nacht
Geyngen die broeder do
Vp der bach. der weyden zo 65 Ind grouen da vp wilde euenture.
Ich sagen uch, dat noch hure A4 Noch in dusent jaren
So groesse schätz (dat wissent vnrware!)
Nye enward vunden also.
So de zwene an der stunden do 5 Vunden an den zyden
Vnder der alder wyden
In eymc groessen vas blyen.
By got ind sante Marien
Dye zwene worden harde vro, 10 Dat sye dat hedden vunden do.
Den wunderen starcken grossen schätz,
Menchen gülden twatz,
Gegossen silber ind gesteyne,
Edel, rych ind reyne, 16 Des vunden sy so rechte vele,
Dat ich yd mit byspyle
Gesagen in vollen neyt enkan.
Hoderich der sclue man
Ind sein broeder Haenffrade so Schoiffen her zo wysen rado.
Die selue hoffstat vp der bach,
Da der groesse schätz lach,
Dye gülden sy mit yrme gudo
Ind daden do myt spoede 25 Ejrn hus myt steynen machen
Mit harde duren Sachen
Ind von gaden synnen.
Alda ward enbynnen
Der grosse schätz al vmb vart 80 Nochtant sult yr wyssen vort, .
Dat ich byn von den boichcn worden wys.
In die stat von Parys A4b Getzuichtcn sich do dye zwene.
So ich weys ind meyne. 35 Hoderich ind Haenfifrait
Heylten samen eren rayt.
Den schätz heylten sye gelych
Ind wurden groosser eren rych.
Ich beerte wenlich sagen, 40 Dat sy zwene in kurtzen tagen
Worden also sero wert,
Dat sye rosa ind pert
Reden in dem lande.
Woulde euch eman zo pande 45 Setzen bürge o6f lant,
Sy Wonnen yd eme vsser der hant.
Hey were g^eue oder syn genösse,
Ere keynen des en verdrösse.
Woulde hey dat syn verkoefFen, 60 Id en mocht yn ne3rt entloeffen
Mit yrme gode all vngesohulden.
Dus geynck deser zweyer ere
Mit groessem vrbere,
Dye sye hadden beyde samen. 65 Vort sagen ich sunder schämen,
Wee do konynck zo Franckrich was.
So man yd yn den boichen las,
Dat was der konynck Pippjm.
Vur gode moys hey selig syn ! 60 per selue konynck wael bekant
Gewan mit fruntschafft zo syme lant
HaenfFrade ind Hoderich.
Als ouch der konynck rych
Bekomcrt was vmb dnsent punt, 65 So leynden sy eme zu der seinen stunt A5 Also vyl, as eme seiner doechte goet.
Nw was der konynck wael gemoet
Ind galt es wider in so,
Dat sye mit eme bleuen vro. 5 Vil dicke quam dye stunde,
Dat der konynck neyt enkonde
Vergelden den groessen scbatz.
Hey enmoest is kommer ind last
Hauen aen den danck. 10 So sat der konynck Pippyn
Zo bürge lant ind stede.
Dat dede bey aller durch dye rede,
Vp dat dye gebroeder beyde
Eme werent gereyde 15 Zo lenen ere groesse haue.
Wat mocht ich sagen hey ane?
Ich wene, dat dye gebroeder gelych
Hanffrade ind Hoderich
Vuer all Franckryche lant so Vur dye werdigsten weren bekant
Neyst dem konynck Pippyn.
Vemement wael dye rede mjml
Dyt gedurde menchen dagh,
Bis zo eynen zyden geschach, 95 Dat der almechtige got
Vuer den konynck dede eyn gebot,
Dat hey sich zo bedde lachte
Ind wan so starcke ungemache,
Dat hey genesen nit en konde. 80 Nu hatte der konynck an der stunde A5b Eynen synen jungen son, was Karll genant.
Den beuall der konynck by synre haut
Hanffirade ind Hoderich.
6
Ouch macLte eye der konynck rych, 85 E hey do sturue alle zo hant,
Mummer ouer alle syn lant.
Ouch heysche der konynck den jungheren
Bewaren wael mit grossen eren, , Bys hey also verre quemo, ' 40 Dat eme dye kröne zeme
Ind sye cme hulpen dar zo.
Dyt geloefüten eme dye broedcr do.
Dar na starff der konynck doet,
Als got woulde ind gebot. 45 Zo Parys wart hey begrauen.
Ouch han ych yd hören sagen,
Dat Karll der junge konynck balde
Neyt dan xij jare was aide,
Da hey synen vatter vcrlocs, 50 Des hey synt leyt kommer groes
Van den gebroederen zwen.
So wael gedrogen sy ys ouer eyn,
Want sy beyde waren gekoren
Ouer alle lant zo mommeren ri5 Ind ouer dyt konynckryche.
Dye zwene waren gelyche
Geuort also sere,
Dat keyn lantzhere
Weder sye endoerste doen noch endede, 60 Want sye beyde bürge vnd stede
Alles gar hadden zo sich.
Hanffraid ind Hederich A6 Sj deden as der hunt deyt,
Dye syne pote in das duppen sleyt,
Dar na sleyt hey de mule dar in.
Vmb dat seine gewyn 5 Verleyssen sich Hanffrait ind Hoderich
Ind dachten, dat dat konynckrych
Alre mest yn were,
OfF Karll yr junckhere
AfHiuyth werde, 10 Dat yd yn dan zo geburde.
Ouch, wat soulde yn dat gedacht?
Sy waren dar zo zo vngeslacht,
Ir leuen werde in zo sure,
Sy waren doch zwene groue gebure.
9
16 Nochtant ouer alle dye rede
Sagen ich, wat yr ekelich dede,
Want ich haent wael hören sagen.
Mit cre groesser haben
Gewonnen ßy zo yrro hant 20 Dye vursten ouer all dye lant.
Des mocste yr ^^-ylle volgaen.
Woldo yn emant weder stan,
Dye moeste syn geuangen
Ind an eynen boem gehangen. S5 Ich mach yd lychte beschonen.
Die geboren was van der cronen,
Hey endode dar weder neyt eyn wjmt,
Want hoy was myt allen eyn kint.
Ilodcricli ind Hanffraid 30 Begunden machen eynen falschen rait,
Mit schalckcyden zo keren
An Karll den guden junckeren. A6b Eyne lysto de geburen dachten,
Dar mede sye dat kynt dar zo brachten, 85 Dat es leuer in der kuchen was.
Dar man de vetto morsde as,
Dan in der kemmenaden.
Her zu ward yd vcrraden,
Des mach ych wael vur waer geyn. 40 Id mochte noch wael eymc kinde gescheyn.
Nv hatte der konynck Pippyn
Karll den leuen son syn
Eynem aldcn manne beuolen
Offenbaer ind neyt verhoelen, 45 De was geheyschen Dauid.
Vil menschen dach ind zyt
Hadde hey geweyst yegero
Pij)pyns des konyncks gehere.
Ich wene , dat nye alt man 50 Eyn kynt so rechte lene gewan,
Als hey hadde synen junckeren.
Des have hey vmmermere eren! ^ Der gode yeger Dauid
Geynck vil dicke ind menche zyt 55 Schryen in eyne kemenade
Syns junckeren noede,
Want man yn alao drugde
10
Ind vp yn zuckde.
Hey endorstes neyt vrechen 60 Noch ouch dar weder sprechen.
Dye rede ys waer ind vngelogen.
Dauid der was zo maitzogen
Karll dem jungheren gegeuen,
Do syn vatter vp gaff syn leven. A7 Durch dat was hey dem kinde so holt,
Dat hey durch Silber noch durch golt
Emc neyt äff en woulde staen,
So wee yd eme ouch mochte ergaen. ft Nv hoert, we gedano meyn daet
Dat Hoderich ind Hanffrait
Eynes dages begunden!
Sy giengen, dar sy vonden
Dauid stayn allayne, 10 Baden sy en do.
Sy sprachen: raidet her zo,
Dat vnsse wylle möge ergaen!
Du solt so groes goit entfain,
Dat du is gerechenen neyt enmacht. 15 Do stoend Dauid in mcnchem gedacht,
Wat de rede soulde wesen.
Ich sal sagen ind lesen,
Wes sy en moden.
Ich meynen, dat sy woden. 80 Sy sprachen: Dauid, wyr syns gewys,
Dattu so rechte heymelich bys
Karlle vnssem junckeren.
Du solt dich es neit verueren,
Du enbenemest eme syn leuon; S5 Mit lysten saltu eme vergeuen.
So dir got der ryche!
Dit do also heymelyche,
Dat it nemant en möge verstayn,
Dat man eme yd haue gedaen, •0 Hey en sy van eme selue doit,
So mögen wyr zwene dan sonder noit
Herren ind konynck blyuen. A7b Wer mag uns ummer dan verdryuen?
Want wir haben zo unser haut 95 Beyde bürge ind ouch laut.
Ind als Dauid de rede vemam,
11
UoBanffte sye eme vp syn hertse quam.
Hey syn hoe^ dar neder sloich
Ind bedachte sich her vmb genoich. 4ü Ze eme seluer hey stillichen sprach:
Got ind der gode dach
£n moessent nummer me gegeaen,
Dat ych bcneme eme syn leuen,
Karlle myme junckeren! 45 Ouch begonde sich Dauid so erweren
Vur den gebroederen beyde.
Hey dachte, dat sy eme leyde
Soelden doen an syme lyue,
Off hey en zo styue 50 An den rade were.
Nu dede der gode yegere,
Als der behende man det.
De alle ding wysslicken iruet
Eyne lyst, dat hei erdachte, 55 Da mede hey zo en sagte.
Hey sprach: ir heren, zworen
Ich haen bynneu desen jaren
Gelouet myno bedevart
(Dar vp han ich mich gespart) 60 Sente Jacobe in Galissien lant.
Ind als ich den rechten hoylant
Han gesoicht ind weder komen,
Wat mir schaden mag off vromen,
So doen ich sunder wederrede A8 Alle vre wylle ind vre bede.
Dit sprach der gode Dauid
Durch groesse lyst zo der z)rt,
Want hey soulde varen alzohant 5 Zo den vursten in dyc lant,
Kundigen en den boesen rait,
Den Hoderich ind Hanffrait
Hadden under yn beyden.
Nu syt irs beschcydon, 10 War vmb der yeger Dauid
De bedeuaK dachte zö der zyt.
Vort wysset allgemeyn,
Dat dye vroede was neyt cloyne,
Dye de gebroeder under eyn hadden, u Hadden vnder eyn van den,
12
Want yn Dauid stille
Hadden gelouet yren willen
Zo doen sunder weder rede.
Oueh dodeii sy syne bede, io Der bedeuart gauen sy eme orloff.
Ee Dauid rumde den hoff,
So beuall Hey stilliche
Dem schencken Dederiche
Karllo syncn junckeren. 15 He sprach, dat hoy cn mit eren
Hode ind achter warde.
Ind hei is doch neit cn sparde
Der aide legere Dauid,
Ile sadc dem schencken zo der zyt 30 De wonder grocsse ind missdait,
De Hederich ind Haenffrait A8b Mit eme worden zo rait.
Des geue in got vngenad
Vnd leide gelich! 85 Sprach der schencke Dcderich,
Dat sy vnssen jungkeren
So woulden interen.
Der selue Dederich (dat wiste vur wair!)
Hey haddc gewebt mench jaer 40 Pippyns schencke van Vranckrich.
Dorch den willen was hey werliche
Syme iuncheren so rechte holt,
Dat hey durch silber noch durch golt
Eme neit ouels en woulde doen. 45 Des moesse syn sele gernn!
Na den worden zu der zyt
Nam der leger Danid
Orloff vil gedrade
Van Hederich ind van Hanffraide. 50 Syn pert bracht eme geleyt.
Dauid in den satel schreit
Ind reit vil balde synen weg
Ouer straesse ind ouer steg
In alle dem gebere, 55 Off hei eyn pilgerein were.
Neyn hey nit pilgerim,
Dat he solich moesse syn!
Want he reit gewissliche
13
Zo den vursten van Vranckriche 60 Ind Bacbte en alle mere,
We sy Karll eren junckeren,
De zo der krönen were geboren
Schere sallen hauen verloren, A9 Sy en keren wysheit dar zo.
Die fuFBten antworten do,
Sy sprachen: Dauid, iegere,
Wan kompt dir dese boese mere? 5 Saget vns, so dir dyn sele!
Nq hadde Dauid des hele,
Dat hey mit groesser noit
Was gebeden vmb Karlles doit.
Des enwolde he en neyt sagen 10 Noch ouch geyne wys ge wagen.
Mit anderen reden antworte he yn.
Als en leirde sin wyse syn.
He sprach: ir herren alle,
Node ich des wyl kalle, 15 Wan desc boese komme,
Dan ich raden uch vren vromc.
Des en solt ir nit lassen,
Ir en machet mit goder moessen
Eyne grossen hofif zo Parys, so Des hait ir ere ind prys.
Und sprechend gelyche
Zo Haenüraid ind Uoderi<;he,
Ir wellent vren iüncheren
Kroenen mit grosser eren S5 Ind ridder machen dar zo.
Dit raden ich, sprach Dauid do.
Ind als Dauid dese rede er gaff,
Do enwonldens die vorsten neit wesen äff,
Sy vrageden euer alle, 90 Mit welchem ungeualle
Dat sy Karlie yerem iunckeren
In so jemerlichen meren A9^ Soullen verlesen, so du sais. Noch en byn ich nit entwais, 85 Sprach Dauid der aide man.
Got ind sente Joban
En geuen mir nummer guet,
Off ich 18 dnrob einche boese spoet
14
Vnne eynichem gewagen. 40 Ich en kan es vollen nit gesagen,
We rechte vnwerntlichen
Dat man vren junckeren riehen
Heldet ind drucket
Ind neyt vp en zucket. 45 Dat lassent uch, vrie vorsten, leyt
Ind doet eme groes edelcheit!
Sendet van vre aller wegen
Mit mir eynen getruwen degen
In die stat zo Parys, &Q Dat he hesohe ind werd wys,
Mit wec groessen uneren
Dat man vnssen juncheren
Haldet ind huedet.
Och, wie sere mich dat moedet! 65 Sprach Dauid de gude.
Mit harde hoesche mode
Antwurten eme do gemeyne
De vorsten groes ind cleyne.
Sy sprachen: Dauid, dyn zall 60 Beuellet vns allen harde wael.
Nw hafF dyr selue vnsen rait
Vnd schaff mit behender dat,
Dat vnsse bode also kome daer,
So dat dye gebroeder id werden gewaer. AlO Gerfein sich nit erverde,
Hei sprach, as ich uch sagen sael,
Zo den anderen vorsten all:
Ir heren, ich haen id wael entzunnen, 6 Dat wyr neit enkunnen hauen
Ee geynen so behenden knecht,
De vns kome zo der werde gerecht
Dar vmb wyl ich gelouen gode
Ind seiner wesen der bode. 10 Mit lystlichen Sachen
Sal ich mych wael intmachen.
Alle en hoerde man mych nennen.
Mich en künde nemant gekennen.
Dauid erhoegede umb de mere, IS Want Gerfein der edele here
Selue woulde syn der bode.
Och danckeden alle vorsten gode,
15
Want 18 sich Gerfein verwerde, Dat he der botschafn gerde. fo Nv en woulde Gerfein neit beiden, Hei begande vich vaste zo bereiden.
Mit gemelicben Sachen
Dede hei eme machen
Kleider wunderlicher var, 15 Recht als hei sy hette bracht dar
Vsser Galissien riebe.
Ouch nam Gerfein zo eiche
Eyne harpe gude.
Mit wysslichem müde ao Reit hei mit Dauid en weg
Ouer straessen ind ouer steg, AlOb So dat id nemant en vemam,
Der mit den eynich daer quam,
Weder ritler nach knecht. *
•5 Nu hadde ouch vil recht
De zyt gemcrckct ind de malen
Recht, als hei mit quälen
Van sente Jacob queme.
Muschelen ind zeichen streme 40 Galt der gude Dauid
Vnder wegen zo der zyt
Weder zwene paltinere
Vm der pennynge vere
Ind neide sy an de clcider gyn. 45 Gelicher wys eym pilgerin
Quam hei do zo Parys.
Des sal ich uch machen wys,
We der gebroeder under eyn
Grotten Dauid all besunderen 50 Ind entpfeyngen do.
Alsus sprachen sy eme zo,
Dat hei wylkom were.
In loesem gebere
Wart hei van yn intpfangen. 55 Beide ougen int wangen
Küsten sy eme zo der stund;
Also dadden sy eme vur den mund.
Dit dadden dy zwen stoltze gemut
Alles vm do spuet, •• Want sy des waenden vur wäre,
16
Dat en Dauid mit vare
Karllc souldc dodcn. All Och was lust sy der noden!
Hei wouldo noide id hauen gedaen.
Dit solt ir recht verstaen.
Ain en hadde hei id in gelovet, 6 Hei en wart neit also verdouet,
Dat hei den raet woulde an gacn.
Hei hadde id anders vervayn,
Dat id mit gode bas moecht wesen.
Hoert vort, ich sal uch lesen, 10 We de gcbroeder gelich
Hauffraide ind Hoderich
Dauid vragcde mere,
Wer der vremde man were,
Der mit emc dar were komen, 15 Sy haddcn gerne vemomen,
Sprachent de brocder beide.
Gerne ich uch bescheide»
Sprach Dauid zo der stunt.
Eyn lugen nam hei in den munt 2» Ind sagde den broedcren zwen.
Loch he, dat was en all ayn.
Hei sprach: so ich id haen erkant,
Hei is van Galissien lant
Des riclien konynigs spilman, 25 De mich eyn nacht zo emo nam
Ind hcrbergede mich mit leuer sput.
Schone gebcr ind gut
Dede mir der konyck herc.
Dat en got ummer ero I 30 Hc pflag myn so rechte walc, A IIb Dat dat is sunder zalc
Zo sagen eman, de hee is. . Ouch syt des beide gewys,
Ich saclite dem konynck van uch zwen, 96 Wat eren yr hadde under eyn,
Wee rieh ind we volkomen,
We gevort ind we vernomen,
We milde ind we vermeret,
We sere yr werdent geeret 40 Oner all Vranckricher lant
Als dye wort hadde erkant
17
Des konyngs spilman van Galissien,
Da dachte hei an dat ^oesse gewyn,
Dat eme an uch souldi^ ge8che3m. 45 Des wyl ach ich vurg^n,
Weo hei zo syme herren sprach.
Harde wael ich id uch sagen mach.
Hei sprach: edel konynck here,
Durch vns selffs ere M Geuet mir orloff eyn kurte stimt!
Ich wyl faren, do mir werde kunt
Dat lantt van Vranckriche,
Zo der broeder geliche,
Zo erfaren ere myldecheit. &5 Der edel konynck gemeit
Gaff eme da den orlofF.
Mit myr rumde hei den hofF.
Alsus is hei her komen.
Ind als sy dy wort haent vcmomen, Go Haenffrait ind Hoderich,
Sy sprachen: wir soullen en machen rieh, A 12 Rieh sunder eynichen waen.
Also soullen wyr ane vaen,
Dat hei wol soul seyn bereit.
Siluer, golt, ross ind riche cleit 6 Sal hei hauen van vns beyden.
Na den wortcn began man zo spreiden
De tafFelen ind geenck essen do.
Mennych gereicht bracht man en zo
Beide zam ind wylde. 10 Der denst en was neit deilde,
De do was zo dem houe.
Als man gössen hadde mit love.
So en wolde der spilman neit beyden,
Hei begunde syn harpe zo bereiden 15 Ind spilte do mydde zo loue so,
Dat sy is alle wourden vro,
De in dem pallas saissen.
Etzeliche sich des vermaissen,
Dat sy ne dar yn quemen, xo Dat dat sy vememen
Geharpen also soesse.
Dat hei selich weren moesse
Der seluo spilman,
KarlmefaiAt
id
De doch mit speyle neit en gewan 15 Weder marck noch punt!
Allen hadde hei zo der stunt
Zo spilemanne gemacht sich zo der zit
Gerfin der edele vorste rieh,
Hei en dorffte spilmans gaue neit. 80 Vur waer uch des zo mir verseyt!
Hei dede id allet vmb den spoet, A 12b Dftt hei Karlle synen jungkheren gut
Woulde helpen synre eren.
Des moesse got eimeren 86 Gerffens seien gemach!
Seuen nacht ind eynen dach
Bleff hei do dar zo houe
Mit harden groessem love,
So id neman en hadde vcrnoroen, 40 Dat hei durch speyn dar was komen
Vmb Karll den junchoren,
In we gedaner meren
Dat man yn da heilde
Ind welches gemaches hei weide. 45 Der spilman prouede her ind daer
Vnd en künde neirgens werden gewaer,
Dat man den juncheren
Id begunde zo eren,
Als man zo rechte soulde, 50 Mer hei sach wael, dat hei woulde
Vmmer in der kochen syn
By des vures aneschyn.
Da brachte eme de koche do
Mennych guet morseil zo. 55 Dit merckede der spilman ind sach, ^ Wy Karll yn der eschen lach
Eyme junchere ungelich.
Dit daden Haffrait ind Hoderich,
Sy heilden en vaste dar ane, 60 Hee en souldes doch neit syn gewane.
Wer eme recht gescheyt.
Ind als der spilman erspeit
Ind ouch van orde zo ende en zuff,
Zo den gebroederen hei sich huff A 13 Ind bat, dat sy eme geuen orloff.
Hei woulde rumen den hoff.
1»
Oach dancken ich nch allen sonder wain
Der eren, dy ir mir halt gedayu. b Als do dy broeder vnder eyn
Vernamen in offenbarem scheyn,
Dat der spilman an woulde ryden,
Do gauen sy eme zo den zyden
De alre schoenste gychte, 10 De e zo angesichte
Ejme spilman gegeuen wart.
Dat guet was da ungespart.
Sy gauen zo der stunt
Eme gerechellche hnndert punt 15 Van siluer ind van golde roit,
Boeten sy eme syn noit
Mit eme orsse wail gedayn,
Dat dede man eme dar vur gain.
Oach waren dy cleider heirlich, 20 Dy Haenfrait ind Hoderich
Deme spihnan gauen do.
Alsus geyngen sy eme zo
Mit siluer ind mit gewande
Uarde mcncher hande. SS Als do der spilman sunder has
Der groesser gorte beredet was.
So grote hei mit eren
De zwene riebe heren
Haenffrait ind Hoderiche. 30 Ouch beuale hey allen geliche
Djt ander gesynde
Sente Marien kmde.
Dauid ward sere van eme gegroit. A13^ Mit alsus daner spuet 86 Reit do danne der spilman.
So mir got ind der gode sent Johan,
Dat was eyn wonderliche dait,
Dat Hoderiche ind Haenffirait
Des waenden weirliche, 40 Dat Gerffin der vorste riebe
Eyn varende man were.
Sy waren beyde sere
An dem waene bedrogen.
De rede is wäre ind vngelogen. 45 Id enwas wonder nach scbandoi
i6
bat en da nement en kante.
Hei hade sich entlichen so waele
An cleidern ind an anderen zale,
Dat en nemant da enkant. fto Nw hoert, wat da alzo hant
Uoderich ind Haenffrait dede!
Sy beganden zo ernuwen de alden rede,
Der sy Dauide zo eirste hadden gewagenn
Ind ir mich dar afF hordet sagen. 66 De zwene broederriche
Sy geyngen beide geliche
Zo dem goden Dauid stille
Vmb den valschem boesen wille,
Dat sy Karlle woulden hauen doit. 60 Mit alsus gedaner noit
Sprachen dy beide broeder do
Dauid dem ieger zo.
Sy saden: Dauid, genende
Ind machen Karlies eyn ende! 86 Doden vns myt l3r8ten,
Alsus off wirs neit en wysten,
Off eman hee en sy seine gestoruen, A 14 So saltu, Dauid, haen erworven
De aller meyste richeit
Soul dir van uns syn gereit,
De ee eynicho houeman 6 Zo deser werlde ee gewan.
Dauid was wyslich ind vroet,
Hey achte weynig vmb dat goet,
Dat eme dy broeder boden beyde.
Ee hei Karlle woulde leide 10 An syme lyve hauen gedaen.
Hei hede seluer sunder waen
Geleden grois vngemach.
Höret, wy Dauid do sprach!
Eyn behende logen er da vant. 16 De hegende hei zo sagen do zo hant
Haenffrait ind Hoderich
Den broederen zwen rieh.
Hey sprach: ir herren, so mir got.
Gerne doen ich ur gebot 20 Off so wat yr mir gebeyt;
Dan eynes krndes haue ich neit,
21
Da mede ich Karlle moege vergenen.
Hedde ich dat, ich soalde sju leuen
£me schere han verstolen fs Stillichen ind so verholen,
Das des nemant en hede waio,
t)at hei id eme het gedaen,
Eman hedde da leuende is.
Des mogent ir heide syn gewjs, so Off ich dat krat hedde,
Ich dede Karlle op syme helle A14b Van rechter sachten Sternen.
Och kunstu dat erwemen,
Spraichen de hroeder heide. 85 Neit en sj uch leide
ümh dat knit, sprach Dauid do.
Dy zyt komet vns schere zo,
Dat mir id wael sal werden.
Id wesset vp der erden. 40 Nn was dit, dat irt wist,
Numme dan veir wechen;
Alsus hoerte ich id rechen.
Also lange verdrecket do in
Dauid; dat leirte in sju sin 45 Ind ouch syne groisse wysheit.
Nu waenden de hroeder gemeit
Gentzelichen sunder vair,
Wee is alles were waer,
Dat Dauid weder sy sprach. 50 Neyn id neit, summer der dach,
De vns alle geue licht,
Id enwas in synem wyllen nicht,
Dat hei Karlle id woulde thun stemen.
So wat hei is wende erweruen, 55 Mer hei en rächte mit wyllicher lyst,
Dat hei eynicher bände vryst
Van den heren mochte haen.
Alsus leissent sy id ouer staen
Bis an den mertz, als he hat. so Nu wyl ich laissen dat,
Wee de hroeder vnder eyn
Des mertz hesunderin A16 Warden ind beden.
Vort soul ich uch bescheiden.
22
We der spilman heTm quam. So ich id recht vemam, 5 Eyns abendes spaede Quam hei gereden drade Heym vur syns selfis burch. Zo eyme loch reyff he durch Sjrnem portzeneren.
10 Ah de da ers heren Stimme hoerten do vure, Do deden sj vp dy portzen dure Ind leissen yn dar in ryden. Do begunde zo den ziden
15 Gerffin allet gaer zo endeiden sich Ind ward da euer weder gelich Eme vorsten, als he was ee. Höret, wat he da dede me! Gerffen des anderen morgens vro
so Eynen boden sante hei do
Zo den vorsten van Vranckriche Ind enboit en allen geliche, Dat sy zo eme quemen Ind de mere vernemen,
S5 De hei en sagen soulde.
Das geschach, as er id woulde. De vorsten quamen zo eme daer Ind wouldent werden gewair, Wee gedane off wat mere
80 Gerffen der furste here
Ueym zo huys hedde by bracht. Al5b Id wart en ytI scher gesaicht. Gerffen sprach selue syne wort, Wat he vernommen hedde ind geseyn,
S5 Dar hei gereden was durch spejm. Hei sprach: ir heren, zworen, Id is leider zo offenbare, In we groisser unwurdicheit Dat man Karlle dat kynt gemeit
40 Heldet in syns selues hone. Manche proue, wye wir mit loue Eynen groissen houe enbeiden daer, Ind doen de gebuer werden gewaer, Dat wir vnssem juncheren
45 Kronen woellen mit eren
23
Ind ridder machen dar zo.
Dit anworten de vorsten do
Ind sprachen alle gemeyne:
Gerffen, deyn rade is cleyne; 50 Wir wellend in gern angaen.
Alsus begunden si vur vayn
De zwolff forsten riebe.
Sy Banden alle gelicbe
Eynen boden zo Parys sö Ind daden de gebroeder werden vryn,
Wee Bj Karlle yrem juncheren
Kronen wolden mit eren
Vnd ridder dar zo machen.
Sage en, bod, ouch mit Sachen, eo Wee wyr da wellen halden hoff!
Nach den werten nam hei orloff
Der bode ind reit zo Parys.
Als hei dar quam, da machte hei wys A16 Haenffrait ind Hoderiche,
De zwene broeder riebe,
Durch wat he dar wer gesant
Hei sade en beiden alzo hant, 6 We de vursten van Vranckriche
Dar woulden komen heirliche
Vnd groissen hoff da halden.
Ouch willend si des walden,
Wee sy eren juncheren so 10 Gekronen, dat hei is werde vro.
Sy wellen, dat hei ridder werde.
Als der bode da volheirde
Der zwolff Fürsten botscbafft
Ind hei syne wort er gafft, 15 So antworten gelicbe
De zwene broeder riebe
Hoderich ind Haenffrait.
Sy sprachen: alle den rait,
Den de fursten willent gaen, 10 Den soullent wir mit en bestaen.
Ir \yff werde en zo leyde,
Den gebroederen beide;
Id was en innenclichen leyt,
Want man Karll kynt gemeit *s So schere woolde krönen.
24
Allen moisten sy beschonen
Dem boden ere zale,
De mir beuelen en moessen wale.
Doch we id dar vmb were gedaen, 80 De broeder beuolen in allen gaen
Der zwolff Fürsten bode A16b Dem almechtigen godc.
Sy sprachen, dat hei heym ryde
Ind des neit en vermede, 85 He ensade den edelen hcren,
Wee sy zwene mit groissen eren
Entgaen den hoff rydcn wolden,
Als sy zo rechte soulden.
Das reit der bode dan en wech 40 Ouer stroisse ind ouer stech,
Bis hei wyder heym quam.
Da he dy fursten vemam,
Den sade do alle mere,
Wee hei gescheiden were 45 Van Hoderich ind Haenffraide.
Dar na begunde sich do drade
De fursten reden zo dem houe
Mit hardem groissem loue.
Nu was der fursten eyn gut -teyl, 60 Den got gegeuen hadde sollch heyl,
Dat sy soene hadden so volkomen
Gewassen ind yemomen,
Dat sy Wappen mochten tragen.
Dit wil ich uch vur waer sagen, 56 Ir vedere begnnden sy zo houe
Zo Zonen mit ritterlichem loue.
Sy woulden ir soene in werden Sachen
Mit Karlle gerne riddcr machen;
Dit was der heren wille. «0 Nv swygend ein wennyg stille!
Ich sal uch sagen gemeynlich
Van Haenffrait ind Hoderich,
We sy daden zo den stunden, A17 Do sy hadden bevunden,
Dat de fursten dar woulden komen.
So ich id recht haen vemomen,
De zwene broedere riebe 5 Sy santen haesteliche
25
Na yre man zwentzich hundert.
Der is genoich, dy des wondert,
Wan oue sy hedden so manchen man.
Harde wael ich id uch sagen kan; 10 Mit eren groissen gude
Hadden sy sc mit spnde
AI zo cn gewonnen.
Noch syt ir des vnuersunnen,
Waer vmb sy dat volck all gare 15 Zo den dedcn komcn darc.
Sy deden vmb de more,
Off eynich landes here
Da woulde docn eynich vngemach,
Dat sy emc wcdcrstredes genoich so Geuen mit yren luden.
Noch sal ich uch mee duden,
Wat de gebur euer daden.
Dat sy vur gode syn verraden,
Want sy Karlle dat argeste reiden S5 Ind neirgen an dat beste en daden!
Sy daden eren kochemeistcr vur sich gaen,
Eyn rede leisscn sy yn verstan.
Sy baden en by ir hulden
Ind sy id ouch woulden verschulden, so Dat hei dat merckde rechte:
Als de fursten mit gebrechte
Dar weren komen alle,
Dat hei dan mit geualle Al7b Karlle mit cme zockede S5 Ind in de koche lockede
Oucr de heysse vures geloet,
Dit daden sy allet vmb den spoet,
So wanne de fursten quemen daer,
Dat sy dan wurden gewaer, 40 In we gedane ere
Sich Karll ir junchere
Breche in seinrc iuchden.
Ich woulde, ir sele gluweden
Ind ir der tufel moeste waelden, a De en dar an hadden gehalden,
Want id en was neit vremde rede,
Of Karlle eynich doerheit dede.
He was so iunck ind so dump,
26
Dede hei rocht offte krump, 60 Off dedo hei eynichen boesen bale,
Hc waende, dat hei dede waele.
Des en was zo wyssene neit.
Höret vur wart dit Hot!
Ich sol uch sagen mere, &5 Wat all der Fürsten here
Quam zo dem houe dar.
Ich sals uch eyn teil doen gewaer.
Dar quam van Tirmis Gerffin,
Der was der höchsten Fürsten eyner. 60 Dar quam van Burgonyen der hertzoge Warin
Ind van Muluenn Rauwelin.
Dar quam van Aluemeu Rytzart
Ind van Britanyen Bernart.
Dar quam Hunolt van Angone 65 Vnd Huwel van Pictone.
Dar quam van Ylanderen Ludewich
Mit schönem gesynde louelich. A18 Dar quam van Loirrein der hertzoge guet
Noch dan quam daer sonder spot
Van Ingclheym der hertzoge Mile.
De enbeide neit lange wyle, h Hei quam zo goder zyt zo houe
Mit harde groissem loue.
Dar quam van Sante Geirwalt
Mit rychcr kost mennychualt
Dar quam van Arlo der hertzoge Belyn. 10 Mit groissen eren moist hei da syn.
Hei hadde Karlls suster zo wiue,
Sy was van yrme lyue
Schon mynlichy als de rose.
Ir name heysche AnFolose. 15 Noch was er mere, dy da waren,
Dat sagen ich uch zwaren,
Der namen ich nit en kennen
Noch auch enkan genennen.
Alse da de Fürsten riche so Alle samen geliche
Dar zo houe waren komen
Ind ir soene heden vemomen,
De da ritter soulden werden,
(Harde sere dat sy gerden)
87
15 Vmb Karll jren jancheren
Sy vrageden, wo hey were.
In der kochen wysde man sy.
Daryn leyffen do de kynder fry.
Da vonden sy Karlle sitzende 90 Harde sere switzende
Oaer eyme paawen, den hei wände.
In synre edele hande A18b EUidde hei selucr den spis do.
Des griffen sy ouch do alle zo 95 Der fursten soene gemeyne,
Beide grois ind cleyne,
Ind hulpen Karllen wenden.
Sy sprachen: wir sollen genenden
An dat selve, dat vnsso iunchere deit. 40 Dat endunket mich mit smaheit.
Ir eigkelich eynen spiss geprant,
Dar wart gewendet ind gewant
Van der fursten sone vele,
Dat man noch zo byspele 45 Wael mag sagen, als man doch deit.
Noch was id groisse gemelichet,
Dat der fursten soene alle
Karll mit soulchem schalle
Hulpen wenden ind braden. 50 Sy dadent vmb de gnaden,
Want sy des hoffden ind gcrden,
Dat sy ritter solden werden
Mit yrme Icuen juncheren.
Nu hoeret vurwart meren, 55 Wee de fursten gengen zo rade
In des palases kemenade
Mit Haenffrait ind mit Hederich.
Nu begunden ouch de fursten rieh
Umb Karllen zo vragen sere. 50 Sy sprachen: wa is unse junchere?
Wir segen en vil gerne.
Des en is vns neit zo enberenne.
Do sprach Haenffrait ind Hederich
Zwen eygen schelck gelich: 65 Geit danne! wir soullen uch leiden, Al9 Da yr wert bescheyden,
Wucher yoren vnse junchere pleit.
28
In der kochen, dat hei leit.
In der kochen? sprachen de fursten do. 5 Ja, wir sollen uch e zo
Selue lassen schawen,
So mogent irs getruwen.
Mit den gebaren gengen de herren
Ind vonden Karll den juncheren 10 In der koche bi dem herde
Harde sere ynwerde,
Ejme iungen konynck vngelich.
Do sprach Hacnffi-ait ind Hoderich:
Nu seit, ir Fürsten alle, 15 Off uch nw beualle
Zo kronene dese iünchere.
Duncket uch louebere,
Dat he des riches möge waelden
Ind ouch mit eren konde gehalden? to Sicher so duncket uch vnrechte.
Nu seit, wy gedane knechte
Hait hei van vren soenen gemachet!
Do ward ouch des gelachet,
Dat der Fürsten soene do sassen 15 In so gemellicher maissen
Ind hedden spise in ere hant.
Do sprach der Fürsten eyner zo hant,
Dat was Vuel van Pictone.
Hey sprach: ich nement vp myne kröne 80 Ind sagent uch, Fürsten, in waerheit,
Id duncket mich verloren arbeit,
Off wir dit kynt nw krönen. A 19b Wir mögen vns sei u er honen,
Want hei des riches sael waldenn. 85 Hey sacl id wyslich halden,
Solden wir eme de kröne geuen,
De sich leit in das gedaen leuen.
Nu seit, wy hey sitzet
Ouer dem pawen ind switzet, 40 Dat eyme knechte zemde bas.
Huwel ensprach id neit durch has.
Hey sprach, als en duchte dar vmbe,
Anders geyn vnrecht noch krümbe
En herde he neit vp synen iunchereo. 45 Do sprachen de vorsten loubere:
»
Eq trawen , Hawel , sprechent waer.
Wir woellen noch beiden zwey jaer
Off dm oflf vere.
Dje zyt vergeet viel schere. 60 Hee mach sich entaschen so
Gehandelen, hei sol es werden fro.
Stellet hey sich na den eren,
So endarff hey es sich neit erueren,
Wyr geuen eme zo lone 55 Werlich des riches kröne.
Ich mach id lichte beschonen,
Den ho£f ind ouch dit krönen
Halden do vp de forsten riebe.
Och, we waele was Hoderiche M Ind Haenffraid vmb de mere,
Want man den junchere
Do zo der kröne versmede!
Id was allet ir gereyde.
Dat sy verwasen moissen syn! A21 Als man in den boechen las,
Hoderich ind Haenffrait
Sy geyngen sunder eynich berait
Mitz vnder de Fürsten sitzen. 5 Mit louelichen wytzen
War gedenet do in dem sale.
Ich en kans uch neit bescheiden wale,
We mencher bände gerichte
Dat do zo angesichte 10 De trusseten vure drogen
Ind lo£fsamer vogen
Brachte de schencken den wyn.
Mit menchem koppe guldin
Dar wart der schönste deynst gedaen, 16 (Dat wyssend alle sonder waen!}
De sint ee wart gesyn.
Des wil ich mich an de boeche zein.
De in vrantzose dar äff syn geschreoen.
Als do dit essen was gedreuen to By na vp dat leste
Sonder eyn gericht dat beste,
Dat was der paw, den Karll breit,
De weile de by dem fore leit.
So quam Dederich der schenck gegangen
30
t6 Zo Karll ind haet en vmfangeii
Vmb den hals zo der stunt.
An syn oer dede hey den munt
Ind runde eme dar in stilliche.
Hei sprach: durch got den riche, 80 Karlle, edele lunchere,
Nu doe hude myn lere! A2lb £)u galt eynen slach slaen,
De Vranckreich zo eren mach ergaen,
Want iclv hans also hören gewagen, sß Dattu descn pawe mois tragen
Yur de tacfcl seine in den palais.
Dus haldcnt sy dich vur eynen dwais.
Dan ensal is llodcrich neit meiden,
Uei en wille dan solue den pawen vs schneiden. 40 Durch got ind den goeden dach,
Karll, slach en an den krach
Off mytz in de zene syn,
Dat dat macl da blyue schin!
0 wach, sprach Karll dat kynt do, 46 Heddc ich eyniche helpo dar zo,
We gerne dat ich dede,
Dederich, all dyn gerede!
Nu en haen ich der helpe neit,
Des is mir leide gescheit. 60 Ouch bin ich neit, sprach Karll, so dnmp,
Ich seyn wacl, dat man mir krump,
Ind harde groisse gcwalt dcit.
Van der barmhertzicheit
ßegundc dat kynt schrien, 66 Des en künde id neit verzyen.
Eme wurden syne wangen
Mit den treuen all beuangen.
All scliricnde sprach dat kynt do
Dederich dem schcncken zo: 60 Werlich, ich sael den slag slaen!
Wo id mir vnmcr moege ergaen.
Alle cn soelde ich do blyuen doit.
Dederich sprach: vur der noit A22 Sael uch got wael behuden
Mit syner heiliger guden!
Durch dat emeret neit, iunchere!
Doit den slach innentoliche sere!
Sl
5 De mach ach doen vnmasse.
Myn leaen ich by uch lasse.
Karll sprach: Icue Dederich,
Dar ich dan verlassen mich
An den droist, den du geues mir? 10 Ja werlich, ich leisten dyr
Allel, dat ich hacn gesacht
So wurt der slach vollenbraicht,
Sprach Karll der edel iunchere.
Na den worden is der schencke mere 15 Van Karll weder gegaen
In den palais wael gedaen,
Da de Fürsten inne saessen,
Bede truncken ind aessen.
Als der do gegangen was 10 Van Karll weder in den palais,
So komet haesteliche
Des drusseste riche
Zo Karll vmb den pawen gegaen.
Hei sprach: juncher, ir salt vp staenl ts Der pawe is genoich gebraden.
Dat uch got moesse beradenl
Geet vort! ir moest en selue draen
In den pallas. Dat si gedaen,
Sprach Karll der kundige man. ao Den pawe hei zo sich gewan
Ind genck mit dem trussesten vorl.
Op syner edelen asselen bort A22b Hait hei den spis do gelach.
Nw was Karll van syner macht 8& Dat alre starckeste kynt,
Dat ee me gesyn wart synt.
Ouch en mochte vp der erden
Ney geboren werden
Also schone kynt, so Karl was. io Syn huet was luchter, as eyn gelas,
Syn haer krusel ind vale.
Eme stoent syn leoen wale, Syn armen semel ind siecht. Sein beyn schon ind recht, 45 De schulder breit ind vynger lanck, En mytten wael 20 maessen swanck. Syn antzliUe was so schone.
32
Dat got van dem trone
Harde wael was gemuyt, 50 Do hei den ioncheren goit
GeschoefT zo solicher maessen.
Descn loefF wil ich uch laessen
Ind sagen van Karll, we hei quam.
In dem palais, do ich id vernam, 55 Is hei vur de taefel gegaen.
Do begunde Hoderich vp zo staen
Ind reif seine in den sali:
Horent, ir Fürsten ouer all,
Ind seit, wy ich mynen iuncheren 60 Mit desem pawen wyl eren!
Ich sal en zo desen zyden
Seiner vs dem spisse schnyden.
Hoderich eyn metz geprant
Ind begunt zo griffen alzo hant A23 Dem spysse mit dem pawen zo.
Als Karlle dat gesach do,
Dat Hoderich na den pawen
Ouer de taeffel begunde strawen, 5 Do gaue hei eme eynen grymmcn slach
Mit dem pawen an synen krach,
Dat eme dat saff vmb de oren se3rff.
Karll ouer do den spis gegreiff
Vaste mit den henden 10 Ind sloech Hoderich zo den zenden.
Ouch sloech hei en vp dat hoeft syn,
Dat dat mael wael bleiff schyn.
Als hei sich hede vermessen.
Nu was in dem sael gesessen . 15 Der gebroeder maime vele,
De entfegen dat zo bösen speie,
Dat dat kynt erem hcre
Geslagen hadde so sere.
Bälde de vp sprungen, 80 Zo Karll wart sy drungen
Ind woulden en hauen geslagen doit.
Als do Dederich dy noit
Gesach, der edcle schencke mere.
So beschuit hei synen iunchere. 85 Der arbeit en neit en verdrois,
He droeg en Milen in den schoes,
33
Van Ingelheim dem hertzogcn. De rede is waer ind vngelogen. Den badde hei hatde sefe,
80 Dat hei den junchere Beschirmde ind behuede. A23b So mir de goed^s gude,
Mile, dat sal syn gedaen. *
So wer en sleit, der sal mich slaen.
35 Mile da den juncheren nam,
Under synen mantel hey- en bewant Ind reiff sere in den sale : Wapent uch baldo oirer ale, De mit mjr synd komen her!
40 Mach ich, ich sael doen wer Karlle myme erfHuncheren. Sander eynicher hande eruercn Sprüngen vp do Milen man. Harde vele der ylen began
45 In de herberge na swerten. Des seinen ouch do gerten Haenffiraits ind Hoderichs lade. Sy leüTen ouch mit zoms gekude Na swerAn, als sy wöulden stryden.
50 Höret, wat do zo den «yden Gerffin dede der furste wert! Hey .reiff ouch: swert, swert, Alle, de mit mir hie syn! Ich sael dem iuncheren myn
55 Hude helpen, vp ich kan. Gerffin ind alle syne man Runnen Iren herbergen zo Ind hant ach balde gewapent do. Ich sage uch ii\ waerheit,
60 Gerffin ind syii man gemeit Hant sich so schere ^wapent do, Dat sy weder dem palase zo Gequamen, do dan der gebur man. Yur waer ich id uch gesagen kan, A24 Also waren ouch Mylen lüde alle. Bynnen dis so quamen mit schalle Haenffraide ind Hoderichs heilde. De waren vsserwelde,
5 Alle gewapent herlicke,
Karlmeiiiet.
34
So mir got der riebe! Ind weren de komen in den sali, Sy keden mit swertcn soulch geschall Alda innen gemachet, 10 Des neit enwer da ynnen gelachet. Dis waert en alles wael gelioet. Gerffin mit synen helden goet Geng selue vur de dure staen. So daden ouch in alle gaen 16 Milen lüde* des hertzogen.
Mit scbarpen swerten vngebogen Stoenden sy vur des sales duren. Na qaamcn de anderen da vure Der gebur man ind wolden dar yn. so Des hede der ghen cleyn gewyn. Der do erst für dranck. Gerffin emc eyn vesper sanck Mit syme swerde in synen krach, Dat bei vp dem dorpel lach t6 Harde geredeliche doit. Da warde angst ind noit Van beiden harde vele. . Id geng do sere vsser dem speie. € De van enbynnen stoenden zo gesture so Vaste vur des palas dure Weder de van en bussen. Da ward eyn michel ruissen. De swert siege man schallen A24b Hort ind ouch neder vallen, 85 Der man en buissen geuoich. Da ward gestalt grois vngeuoich Van en beiden sjrten. Och, we sach man stryten Milen man! dat wist für waer, 40 Ir siege waereii all in vair. So wen sy konden geröchen, Dem ward syn sprechen Benomen mit dem lyue. Got, we rechte siyue a Was Gerffin an dem stryde! Syn manne stoenden nyde Alle vur des sales dure. Wer dar in woulde off dar vur,
35
^ Der moest gewunt eyn off den doit so leb sagen uch, in der noit
Der van en bussen wardent erslagen
Handert, so ich hört id sagen,
So der en bjnnen
Neit dan nüne doit beliben innen. 55 Nv mereket recht myne rede
Ind horent, wat Hoderich do dede,
Den Karll dat kynt hede geslagen!
Id begonde eme ouel zo behagen,
Dat dese hee en b3ainen so 60 De syne machten vnfro
Ind sy so sere in der noit
Der gener heden erslagen doit
Dry ind handert an der stnnt.
Hoderich dede vp syoen munt 65 Ind reif sere in den sal : A25 Vrede, ir heren, ouer all!
Dat gebede ich uch geliehen,
Bede armen ind riehen.
Dis strydes is nw genoich. 5 Is hee gescheit eynich vngeuoich,
Des sal man sich versynnen
Ind Yogent allet mit mynnen!
De gen van beyden syden
Leissen do ir stryden 10 Ind scheden mit gemt;de sich,
Want sy id heden Hoderich
Seine heischen laissen.
Des moesten sy sich matssen
Des strydes in der noit. 15 Wee doit lach, der was doit.
Hoderich aber do began
Syner worte als ein man,
De mit listiger wysheit
Aller hande ding vindet, 10 Also dede Hoderich do.
Den fursten allen sprach hei zo.
Hee sprach: ir heren, so mir got,
Ich wil id allet han vur spot,
Dat myn jonchere mir hait gedaen, K Want kyndes dait mosse vur sich gan,
Werne leiff sy oder leit,
36
Wan hede hee mere wysheit, So en were id eme neit gescheit. Mit deseu Worten ßo gcleit
80 Dat groisse geruchtc in dem sale. Nu merckend aber harde wale A25i> Dauid der aide iegere.
So wanne de Fürsten mere Danne weren gescheiden alle,
85 Dat id zo groissem vngeualle
Syme inncheren Karll soulde ergaen, Want hee Hoderich hadde geslaen Mit dem pawen in di zende. Nw was Dauid so behende,
40 Dat hei sich des wael versan. Zo dem schencken hei ylcn began, Dar he in allcyne staene wiste. Mit der hant nam hei en mit liste. Och sprach hei: Dederich, Dederich,
45 West yr, wes ich versynnen mich? Ich haen Hoderich also erkant, Als dese vurstcn weder want Hem zo huss hant gedain,
So moesse id waerlich gaen 10 Vnssem iuncheren an syn leuen.
Kundestu mir rait gegeuen,
Wee ich en van hynnen brechte
Van desem gcbuerlichem gesiechte?
Dese gebur beide, 15 De gerne deden leide
Myme leuen juncheren.
Off sy id mit eynicher ercn
Selue mochten haen gedaen,
Hee wer lange syns lyues aen. •0 Des sege ich gerne, sprach Dauid,
Off mir nw zo deser zyt
Got des woulde gehengen,
Dat ich mochte brengen
Mynen iuncheren in eyn vremd lant,
46 Da en nemant hede bekant.
▲ 26 Id mochte noch mit geluck komen, Worde hei birue ind vernomen Ind gedcge hei zo eyme manne, By got ind by sente Johanne,
37
5 Eme soulde noch alle gyn eyge lant
Weder werden in syn hant;
Wan blyuet he hie, so is hei doit.
Durch dat rait zo der noit,
Edeler schenck Dederieh, 10 Ind las oiich gedeneken dich,
Wee leiff dich hade der vader syn
(Dat was mit oamen Pippyn
Der edel konynck here)l
Dederich der sehen cko mere 15 Antwort ind sprach,
Als ich uch w^el gcsagen mach.
Harde soesse was dyn zale.
Hee sprach: Dauid, gchalt dich waele!
Ich sal dat beste raden SN) Mit vnsses hercn godes genaden.
Höret, was rates hei eme gaff!
Hee sprach: Dauid, so mir dat heilige graff,
Ich han vernomen mere,
We eyn konynck heidischer here 25 Gesessen sy in Hyspanien lant,
Der is Gallaffers genant.
Der seine konynck wael geboren
Hait eyn dochtfer vsserkoren,
De is so rechte schone, 30 Dat vnder des hemels trone
So schone maget neit en is.
Vort hat man mich me doen gewys, A26b We im ander konynck riche
Gesessen sy in AffricKe, 85 Der is geheischen Bremunt
Ind orleget sere zo aller stunt
Gallafer den edelen konynck.
Dyt dede hei allet vmb de dinck,
Hey woulde hauen pyme lyue io Galafers dochter zo eyme wyue.
De schone junffrawe gehere
Hait eyn harde vnmere.
Se woulde ee den lyff verlesen »
Ind den grymmen doit erkesen, ' ^ Ee sy en zo eyme manne neme.
Dat is durch de vngezeme,
De hei hait an syme lyue.
38
Hei is so rechte stiae
Ind so grois für anderen luden. ' 50 Durch dal so hoert ich duden,
Dat syn de iunffraw neit engert.
Edoch is hei harde vnwert
Ind mechtiger, dan ir vader 87.
Oalia heisset de iunffraw fry. 55 Noch hoert ich me, sprach Dederich, sagen,
Des ich dir, Dauid, sal gewa^en,
We Galaffers der iunffrawen vader
Burg ind lant allet gader ^
E verliessen wille, 60 Dan hee luit ouer stille
Synre dochter eynich man woel,
Hey en sy ir so leyff, als er leucn.
Aldus orleget van AfFriche
Bremunt der konjrnck riche 65 Vp Galafersse allen dach A27 Ind deit eme mennych vngemach.
Weistu waer vmb, sprach Diderich do,
Dat ich dese wort sagen zo?
Ich doen id vmb de mere, 5 Off wir vnssen iunchere
Zo Galaffersse mochten brengen
Ind vns got woulde gehengen
Ind mit syncr gnaden gunnei^
Dat wir eme konden gewynnen 10 Eyn teil ritter vsserkoren,
De kone weren ind onch geboren
Henne van Vranckrich*
Ind woelden dy dan alle gelich
Durch Karll laissen alzohantz 15 Beyde erue ind lant
Ind sich gedroesten als wir,
Vor waer, Dauid, gelouen ich dir,
Quemen mir mit ritterschafl alle dar
Ind wurde Galaffers gewar, so Dat wir vp syner siden
Eqje woulden helpen striden
Weder Bremunde van Affricho,
Dat nemen ich Vp mich
Ind sagen dir, sprach hei, vur waer 25 Wir cn werent do nümmer eyn halff jaer.
3d
Der konynck cn souldc vns werden holt
Ind geuen also riehen solt,
Dat wir id vur goet soulden han.
In truwen, dit wir woellen an gaen, so Sprach Dauid der aide man.
Wa nemen ritter dan?
Sprach der schencke mere, A 27b Swich, Dederich, edel here!
Sprach Da&id der ieger do. 35 Got sael vns helpen dar zö.
Her synt komen zo desem hone
Zwcne ritter van groissem loue,
Dat in allem Franckriche
Neirgent en synt ere gelichc. 40 Van rechter manheidc
Gesellen synt sy beide.
Der heyschct Morant;
Ein edeler ritter wael bckant,
Der ander heyschet Euediart. 45 Woulden de mit Karlle vp de vart,
Got soulder mee beraden dan.
Dauid der listige man
Leysse Dederich den schencken stacn
Ind is in den palas gegaen, 50 Da de Fürsten innen waeren.
Dat sagen ich uch zwaren/
Dauid sach her ind dare,
Bis hei Morantz wart geware
Ind Euerhardes synes gesellen. • 55 De zwene bat hei mit eilen,
Dat sy mit gudcr macssc
Geengen vsser dem palase
Zo dem schencken Dederich, ' Hei woulde sy sprechen stilliche.
60 Sy daden, dat hei sprach.
Dauid do aber vort geschach
Eyn schildigcr ritter genocli,
Dje beirue warent ind gcvoich.
An de geng Dauid stille 65 Ind bat sy synen willen, A 28 Dat sy mit maesse
Gaen vsser dem. palase ,
Zo dem schencken louebcre,
40
Hey wouldo on eyne mcre 5 Sagen heymelich. Zwe hundert all gelich Was der^ de der ieger Dauid Dar vs dcde gaen an der zyt. Als do de ritter gemeyne
10 Bede grois ind cleyne
Zo dem schcneken waren komen, So woulden sy gerne hauen vernomen, Wat de rede were. Dauid der legere
15 Sprach do irre heider wort Ind sachte den rittem alle vort, We sy Karll dat kynt hald Wolden füren vsscr der gewalt, De eme de gehure hcide
20 Deden mit yrc schalckeide. Edel ritter wacl gcdaen, Dar vmh deden wir uch gaoa Her vs in vnsser zwcyer rait, Off vr eynich de dait
25 Woelde docn, dyc der schencke deit, Des ich arme man ouch bin bereit. Sprach der ieger Daui4* Wir zwen wellen zo deser zit Mit vnssem juncheren dis landes hie
so Gedroisten, wat vns dar äff gesche. Dauid sprach: woulde- uch allen Dit selue als vns beualleh, Dat ir woult lassen van der hant Beide erue ind lant A 28b Ind rümen mit vnsom iunchcrcn, Ich daer id uch wael byweren, Queme id noch, als id wael mach, Dat myn juncher gcleuede den dach, We eme syn erue weder wurde,
40 Dat eme zo rechte an geburde, Hey soulde is uch mit der krönen Allen sunderlichen Ionen. Nu hoerent, we Dauid do Zo ecrst antwort ind sprach!
45 Dat was Euert ind Morant. De zwene gesellen wael bekänt
41
Sworen beide, so ir leuen,
Syo woulden beide durch ireh joncheren begeuen
Ir lant mit den emen. ^ ßo Allen wenden si en steruen,
Sj en soulden eme neit wychen.
De zwey hundert all geliche
Bereden sich vil deine.
Si sworen all -gemeyne, &ö So en dat heRge graff,
Sy en stoenden nümmer äff
Mit goide noch mit leuene.
Des begunden sy so geuene
Ir truwe sunderlich 60 Dauid ind Dederich '
Ind sworen en beyden mit gode
Ind syme heyigen gebode,
De weyle sy,weren gesunt,
So en begeuen sy ene zo keynre stunt. 65 Noch dan, sprach de rltter mee,
Id ergee we id ergee.
So waer Karll zo desen zyden A 29 Varen wilt off ouch ryden,
Dar wellent wir eme volgen
Mit willen vnuerboden.
Der ritter -wort ind ir zaie 5 Beueil Däuid harde waele.
Hei sprach: ir heren-, zo der dait
Soul ich uch allen geuen rait.
Mome als desen forsten alle ^ Enweg rident mit schalle, 10 So solt ir ouch nemen orloff
Ind mit en rumen desen hoff.
Dar nach des dirten morgens vro
So bereydent ucK schnellichen dar zo
Ind koment dan, dar ich uch' wysen, • 15 In dy syde sent Dionisse,
Do dye groisse linde steit.
Dar sael brengen gejeit
Karlle mynen juncheren. ^
So sael dan der schencke mere 20 Na vns komen gereden.
Dit doet mit so vlyslichen siden,
Dat Uoderich lioch Haenffrait
42
Id vreiscbcn vnssorcn rait! 95 Did doen wir gern, swoer Dauid.
Des anderen dages zo pryme zyt
Namen orlofT de fursten wys
Ind reden alle van Parys.
So daden sunder wan 30 De zwey hundert wael gedaen.
De mit Karllo wouMen vsser lande.
Ere eickelich do hem rande
Ind bereiden varte all ire geschaff.
Des en woulden sye nöit wesen äff. A 29b Alle dye ritter gelich
Nam eyn starck rosz zo sich.
De wapen waren loucbere,
De dye zweyhundert rittere
Zo en-namen an der stunt. 40 Dat sy uch van mynem mund kunt.
Zo der dirden nach metten -zyt
Quamen ay alle, dar sy Dauid '
Ueysten komen vnder de lyndo.
Da wardent sy na dem kyndc 45 Karlle crem iuncheren.
Nw hoerent für wart mero,
Wat Dauid dede aide man.
Ene en hadde vergessen ' ncit noch dän,
Dat hei hadde gesacht 50 An der seiner dirdcr nacht,
Dat de zwey hundert rittere
Ymb Karlle eren junchere
Zo der lynden komen waren.
Dat sagen ich uch zwaren, 55 So hait sich ouch Dauid berait
Ind brachte all dar geleit.
Bede quamen sy zo vois.
Manlich dait wo! erkennen mdisz,
Dat so edel ein iunchere 60 Syn laut ind ouch syn ere
Moeste rumen on synen <danck.
Dar na en ward id do neit lanck,
Da käme der nach gcreden
Mit gar wyslichem seden 65 Eyn cleyn pert', dat hey reit,
Ind bracht in syncr haut geleit
43
Sehe gyn ers an der Btunden. A 30 Dar vp hadde hey gebunden Syne wapen^ gut ind schöne. 6y got van dem trone, Nw en badde Karlle noch Dauid
5 Zo ryden neit an der zyi. Des ward eyn harde schere geboet. Euerhart der degen guet Hadde do zo syme Ijue Zwey rosz grois ind styffe.
10 Dat eyn was rodellechtig vale Ind zelte vsser der maissen wale ; Dat vpde Eaerhart mit witzen Synen iuncheren Karlle sitzen. Nw hadde ouch do zo seinre haut
15 Euerhartz geselle Morant Zwey rosz, de waren louebore; Dir vp dede hey den iegcre Sitzen, dat wyst in waerheit! Als dese do da warent alle bereit,
to Als id guet was ind geuoich Hit worden, dat da vore slocK Dederich der schencke wael gedaen, Hei sprach: ir heren solt verstaen, Wat ich uch sagen wil.
js Da dadem eme ein still Dye ritter alle gemeyne; Beyde grois ind cleyne Swygen ind hoerten do, Wat en der schencke spreche zo.
90 Hei sprach : ir heren , swaren, Ich hauen offenbare . A 30b Vernommen eyne mere,
Wee eyn heydenysch konynck here Gesessen sy in Hyspanien laiit,
85 Der is Galaffers genant. Der seine konynck wael geboren Haet eyn dochter vsserkoren, De is so rechte sehocne, Dat vnder des hymels tronc
40 Schoner maget neit en is. Vort so weia ich mee gewys, We eyn ander konynck riche
44
Gesessen sy in Afiriche,
Der is geheischen Bremunt 45 Ind orloget zo aller stunt
Gallaffersse den edelcn konynck.
Dyt deit hey allet vmb de dinck,
Hey woulde hauen sym lyue
Galaffers dochter zo eyme wyuc. 50 De schoene iungfrawe here
Halt cn harde vnmere.
Sy woulde ee den lyflf vorleisen
Ind den grymraen doit erkesen,
Ee sy en zo manne nemo. 55 Hey is reise so vngezemc
ind ouch so grois vor anderen luden.
Durdh dat so hoert ich duden,
Sprach Dederich der schencke here,
Dat de iunffrawe -louebore 60 Bremundes vber eyn neit engert.
Ee doch is hei harde wert
Ind mechtiger, dan ere vader sy.
Galya heischet de iungfraw vry. A 31 Noch hocrt, sprach der schencke, ich sal uch sa|
Des ich allen sal gewagen,
We Galaffers der iungfrawen vader
Bürge ind lant ind allit gader 5 Ee verleisen wille,
Dan hei luit off stille
Syne dochter eynichcm manne wille gcuen,
Hey en sy ir so leiff as ir leuen.
Alsus orloget van Affriche 10 Bremunt der konynck riche
Opp Galaffersse allen dach
Ind dede eme grois vngemach.
Wyst ir waer vmb, sprach Dederich do,
Dat ich uch dese wort sagen zo? 15 Ich doen id vmb de meren,
Off wir mit Karlle vnssem iuncheren ' Zo Galaffers. mochten komen.
So kone so ich uch han vemomen,
Sprach der schencke wael geboren, 20 Als Gallaffcrs hedde erkoren,
Dat wir vp syner syden
Eme wouldcn hclpen stryden
45
Weder Bremund van Affriche, Dat nemen ich vp miche
25 Ind sagen uch ritteren vur war, Wir en werent nummer halff jaer Vns ensonlde der konynck werden holt Ind geuen ouch so riehen solt, Dat wyr vur goet solden han.
so Noch soult ir mich recht verstaen, Spraich der schoncke wael gerooet, A 3lb fch han vernommen we rechte guet Ind wee dat Galaffers 87. Sworen, sprach der »chencke vry,
35 Gan vns got dat, dat wir dar Brengen dese schoene scbaer Ind ouch der konjnck louebare Vernemet, dat Karlle vnser fiere Also edel sy, als hei ouch is,
40 Des syt sicher ind gewys, Allem is hei heiden, Wir soullcm eme wilkome syn. Ilei sal vns harde wael entpfaen. In truwcn, dit willen Wir an gaen,
45 Sprachen de ritter alle. Mit williclichem schalle Kerde sy do danne Mit Karlle dem iungen manne Ind scheiden van der lynden do
50 Ind ridden zo Hyspanien zo, So sy neist kondeH. Nw hoert, wat an der stunden Hoderich ind Haenffrait! Do sy de mere ind de dait
65 Vemamen, dat Karll en wech was, So hadden sy iren groissen has An dem kynde wael vollenbracht. Dat sy uch werlich gesacht! Dem eldesten broeder Hoderich
60 Wart do dat Iconynckrich Gegeuen mit der krönen. Dat mag ich lichte heschonen. Woulde emant dar weder streuen, Hey moeste verloren haben syn leuen. A 32 Des moeste ere wille vol gaen.
46
Dese rede wil ich laiusen staen
Ind sagen van Karlle dem kjnde,
Wee hei mit Bjme gesinde R Zo Hyspanien in dat lant quam.
Da hei den konynck Galaffers vernam
In eyner stat, dy is Tollet genant,
Dar reden de Vrantzoaen al zo hant
Zo dem seinen konynck here. 10 Dauid der aide legere
Sprach do ere alle wort.
Wysselich zöge hei do vort.
Hey groite den konynck ind sprach:
Here, got geue dir guden dach, 15 Gallaffers, furste wael geboren!
Got verbeit dir goden zome!
Vngemach mit leide
Syn dir geverret beide!
Nw hoer, konynck, wat ich dir bedudel 80 Wir synt verdreuen lüde,
Kamen van Yranckriche.
Der synd alle geliche
Zweyhundert ritter koner beide.
De ee vsserwelde S5 Geboren mochten werben
Op deser godes erden.
Dat wysses, konynck here,
Dese zweyhundert rittere
Synt so kone ind also gedaen, 30 Soldent sy tusent heidene bestaen,
Sy en woulden sy mit allen neit.
Konynck, vnse ward des begeit, A 32b Da wyr van Yrahckrich reden,
We ir über midden S5 Vil starck orloge droget.
Durch dat haen wir vns geuoget
Here zo vrre genaden;
Dat uch vre got moesse beraden!
Entfaet vns ze deenste! id weirt uch goet. 40 Vch sael der zom werden geboit, .
Den uch Bremunt van AfFriche deit.
Galaffers der edel beide gemeit
Antworde Dauid alzo hant
Heo sprach: hodde man mir gesant
47
i'i Hundert tüseot pont goldes roit,
Ich en neme id neit zo myner noit
Vor de Yraotzosen, dye her synt komon;
Want ich haue dick vernomeo,
Dat Vrantzosen de hestea ritter synt, so De ynder der sonnen schjn
Irgeti mögen leucn.
Durch dat sali ich ach geuen
Mynen hoff williche.
Des danckden bj eme do alle geliche &5 De edelen gode Yra,ntzo8en.
Mit dogenüichem gekosen
Vragede der konynck stille,
Durch wat ind durch wes willc
Dat sy verdreuen weren, 60 Off sy eynichen hoefft heran
Ynder allen heden da.
Dauid sprach: ya wir, here, ya,
Wyr hauen eynen juncheren, A33 De is mit groisser sweren
Yerdreuen ane syne schuld.
Wer eme got van hemel hold,
Hey soulde der hoechster konynck eyn 8>7i, 5 De vnder des weiden hemels schyn
Ergen leuende were.
Wer is dan vr junchere?
Sprach Galaffers der waelgeborn.
Ja, here, ob es dan sonder zorn 10 Mochte wesen, sprach Dauid,
So soulde ich uch an deser zyt .
Bescheiden harde rechte
Yan vnsers iuncheren gesiechte.
Der konynck kloppde vp aynen zant. 15 Dat was sjner hoesten truwen pant.
Da mit geloffde hei do
Dauid, ind sprach eme zo,
Dat hei id vur goet alles woulde haen»
So wat hei eme konde gesaen so Van dem verdreuene iuncheren.
Id en were neit myner eren,
Sprach der konynck wael geboren,
Off ich eynicher bände zoren
Vpp uch verdreuene begunde zo keren.
48
^ Ir en doerfft es uch neit erueren,
Sprach der heidcne kenynck riche.
Allen hed ir alle geliche
Mir mynen vader geslagen doit,
Synt ir durch helpe ind noit so Her zo mir weret komen, .
So soulde uch noede vnvromen A33b Doen, dat wissent sondef spot!
Dat nemen ich vp den hogen got
Machumete mTnen heren. S5 Als der heyden konynck do so sere
By syme gode hct gesworen
Ind-Dauid rechte het erkoren,
So antworde hei eme ind sprach:
Ilere, so mir der gude dach, 40 Nw wil ich uch bescheyden rechte
Van vns iunchercn geslechte,
Wee hei heischet ind we hei sy.
Hei is van rechtem adel fry
Vs geboren van Yranokrich. 45 Dat wissent here werlich!
Syn vader was der konynck Pippyn.
Karlle Meynet is der iüncherc myn.
Meynet is syn name,
De wart eme durch gaue &o Ind durch vruwede gegeaen,
So hei eirste gewan syn leaen
Ind van syner moder geboren ward.
Oallaffers sprach: so mir myn hart,
En hede ich gesworen neit so sere, 55 So solt ir alle ind vr.iunchere
Geuangen syn all hye zo der stunt,
So vele zoms haet ir mir hye daen kunt
Syn vader der konynck Pippyn.
Hei reit her in dit lant myn 60 Ind gewan mir äff bürg ind stet.
Menchen laster hee mir det.
Doch wye ich dar vmb sy gedaen,
Synt ich id so haen Veruaen
Mit Machmet myme gode, A34 So solt ir alle van deme gebode
Quyt ind ledig sin.
Yruntschaft ind de hulde myn
49
Sal uch van mir gyn gereit. 5 Ouch doen ich id durch die Sicherheit
Sprach der konjnck wael gehoreo,
Yp dat ir VrantzoseD mir mynen zorti.
Uelpt vrechen schere
Oaer Bremunt den fiere, 10 Der mich durch myner dochter wille
Offenbare ind ouch stille
Orloget nacht ind dach.
Als der konynck do gesprach,
So drat Mejmet vort 15 Ind de Vrantzosen all geliche
Ind kneden vur den konynck riche
Gezogenckliche de rittere.
Do enbeide ouch neit sedere
Der konjnck Galaffers lange, so Mit mennetlichem intfange
Entfejnck hei Earll meynet do,
Ind de Frantzosen alle dar zo.
Sus bljiien sye da ze houe
In Galaffers deenste mit loue. 25 Nv was Karll der iunchere
So schone ind louebere,
Dat dy heiden Zarasyne
Vele geyngen vmb en zo syne,
We schon hei wer, we wal gedaen. so Ich weis id wael all sonder waen,
Geue eyn man nw tusent punt A34b Durch en zo louen an der stunt.
Hei en wurde gelouet neit so sere.
So de heiden den iunchere 85 Preysden durch syn schoeuheit.
Hey moecht is wael syn gemeit,
Dat en got van hemelrich
Ee gemachde so mynnenclich.
Dese rede wyl ich laissen wesen. 40 Yan Galyen wil ich uch lesen,
Galaffers dochter des konynck here,
Wee sye vader harde sere
Beslossen hade vp eyme sale.
Der stoent schon ind harde waele 45 Zo Tollet in der goder stat.
Yur waer sagen ich uch datj
50
Dat sye ir vader dar vp bIois, Hey dede id vmb dat verdrois, Dat eme Bremunt durch sy dede. 50 Vmb den wyllen ind vmb de rede Hadde ee sye vp den sal gedacn. Mit ir (dat wissent sonder wan!) VunfF ind zweyntzich iunffrawen. Ich sagen is uch in rechten truwen^ &5 Der iunffrawen en gejiie, Weder grois noch so cleyne, De mit Galyen besloissen waren, Solde der cyniche all offenbaren Eyme konynck werden zo wyue, 60 Sy en wer woel syme lyue Schone, rieh ind edel genoich. Mit alsiis gedaener voich Lach Galye vp deme sale. A 35 De wruwede , die do was , was sunder zale» De de magede vnder en Hadden alle besunderen Vp dem pallas zo aller stunt. 5 Nu wart euch den megeden kunt Ind geschach van den Vrantzosen heren. De daer zo houe komen waren, Van den spraichen sy da vele. 3iit mencherhande byspele 10 Begunden de iunffrawen zo kosen Van den verdreuenen Frantzosen. Florette Galien meisterinne Sprach mit harden godem synne, Wee sy vemomen hedden mere, 15 Dat de Vrantzosen eynen iunchere Myt en daer betten bracht, De were konyges gesiecht Van synen veir anchen komen. Noch dan haen ich mee vemomen, 20 Wee der selue iunchere vry So rechte wonder schone sy, Dat ich id gesagen neit en konde, Id en wer, dat vns Machuraet gonde, Dat wyr en seiner mochten seyn. 25 Galya sprach : so geyn wyr leyn Stille ind hemelich zo maell
51
Yp de vensteren van dem sael!
BegTnnet hei dan mit eTnichem loue
Zo wandelen vp dem houe, ao Wyr soullend en wael Bchawen.
Entrnwen, sprachen de iun£frawen,
Ynsse iunffrawe Galya de redet waele. A 35i> Op de vTnsteren van dem sale
Gengen do de magede leyn. 35 Des wil ich der waerheit geyn.
Bynnen des quam vp den hoff gegangen
Karlle meynet ind hegonde irstaTn
Recht vnder dem sale,
Da de ionffrawen waele 40 Alle zo samen vp lagent.
Karlle sy vil waele hesagent.
So hey er weder neit en sach.
GaJya zo Floretten sprach:
So mir Machemet myn here, 45 Dat is der schönste iunchere,
Den ich mit ougen ee erkante.
Och, Machmet, in wat lande
Wart der schone mynsch gezogen?
Queme eyn engel gevlogen 5« Yan dem hemel her zo dale,
Hey enmochte nttmmer also waele
G^schaeffet syn noch gedaen.
So der iunchere, den ich seyn staen
Geyn da neden vp dem houe. 55 Karll was in Galyen loue
Harde wonderllchen sere.
De edel iunffraw louebere
Wonschede stille in yrme mode,
Dat Karll meynet der gode 60 Heyden were, also sy,
Ind hey dan moeste wesen by
Alle zyt by yrme lyue.
Als eyn man by syme wyue. A 36 De vmwede de woulde ich leuer haen,
Dan off ich wyste sonder waen,
Dat myr all ertrich
Deynen soulde gelich s Ind ich dar ouer sunder ruwe
Ymmer woulde wesen vrauwe.
4
52
De wyle Galya alsus lach
Ind stillichen zo ir seiner sprach
Van Karlles schoenbeide,
So komet vil bereide 10 Der starcker mjTinen strael an sy
Ind traff de edel iunffraw vry,
Dat sy so sere wart gewunt
Van Karlles mynnen an der stunt.
So sy van ir seiner lach 15 Dar neder ind neit cn sprach
Noch onch cn hoerte noch en sach.
Florette reiff: o wee o wach,
Lyne innfFrawe, wee is uch gescheit?
Galya enwonldes sagen neit, 20 Dat Id ir mynne hedde gedaen.
Och en bade is geynen waen
Florette Galia meysterinne,
Dat eynicher bände starcke mynne
An ire ivnflfrawen komen were. 25 Der waen bedroich Floretten sere,
Want id baet ir mynne gedaen.
Nw synt der innffrawen vil gcgaen
Na krnde zo yrme schryne.
Onch leyfFen sy nach wyne 80 Ind laffden ir innffrawen schere.
Als do Galya da fiere A86to Weder zo ir seiner qnam,
Eyncn mantel sy. vmb ir hoefift nam
Ind geynck weder vp de veynster leyen, 35 AI da sy Karlle bedden gescyn.
Do sy dar qnam, bei was en wech.
Och, wee grois vngerecb
Wart in yrme bertzen do gestalt!
Doch verbarg sy mit gewalt 40 Allen yren innffrawen
Yren yemerlicben ronwen,
Den ir Karlles mynne
Gesant hadde in yr synne.
Snss droich de werde reyne 45 De starcke mynne alleyne,
So dat sy is nemant en gewoich
Ind mit snchten alle vcrdroicb.
Nv is id an den aucnt gegacn,
53
I)at de megede wael godacn 50 Beyde grois ind clcyno
SlafTen gengcn alle gemeyne.
Ouch gc^-nck Gidya zu bcdde do.
Harde cleyne was ir roo,
Wan sy lach in uiencbem gedacht &s Vrob Karl! alle de lange nacht
Galya ensuchte dicke sere
Ymb Karlle den iunchere.
Sy waende slaeffcn iod en künde.
Dat dedc ir der mynncn yunde. 60 Ay, sprach sy, Venus, soesse goedynoe,
Ir syt geweldich ouer alle mynne,
Off dyt mynne is, dat ich drage,
Do doet, dat hei mynnes gcwago,
De mich so sere hact gebunden! A37 Ich dragen in myme hertzen wunden
Ay by Kärll ind waer vmme?
Zwar ich reden, as eym dumme,
Wan bei is cristen ind ich byn beiden. 5 Durch dat moissen wyr zwey gcscheiden.
Hey engert myner neit, we wael ich woulde.
Gebode hey id, wee schere ich soulde
De heidenscbaff durch en begcuen
Iod an cristen ewen myt eme leucu! 1« Myn lyff is eme vnder daen.
Hey haet mich so sere beuaen.
Durch dat, dhi ich en ee gesacb. •
D)^ is mir so gi*ois vngemacb.
Sali ich alle zyt dyt alleyne dragen IS Ind hey mynne neit en wilt gcwagen,
Der mich hat bracht in solche noit?
Myr were besser, wer ich doit
Galya de iunge konynckinne
Kerdde sich vmb myt desem synne. to Sy vranck vort ind weder.
Sy sprach vp ind ncdcr.
Wee mir, sprach sy, we is niyr gescheit?
Myn hertz is, dat mich verrcyt
Id en dede neit, id daden myne ougen. IS Ich enkunde uch nümmer gezugen,
Wee in meochem godancke Galya lach
Vmb Karlls mynne bis an den dach
54
So 8y ne slaeffs en begunde.
Nw wil Ich an deser stunde 80 Yan Galya laessen dese wort. A S7i> Van dem starcken rejsen Bremunt,
Wee hei dicke ind menche stunt
Den konynck Galafiferse heym soechte
Vmb Gallen, de hei begerde. 85 Eynes donres daches vro
Quam der konynck Bremnnt do
Vor Tollet de gude etat.
Werlich sagen ich uch dat,
Hey brachte eyn her so grois, 40 Dat is alle de geyne verdrois,
De zo Tollet ynne waeren.
Ich hoert id sagen swaren,
Dat der beiden veirtzich tusent waren^
De mit Bremunt dem heren 45 Vor Tollet komen waren.
Als do dat offenbare
Der konynck Galaffers hadde vemomen,
Dat Bremunt myt dem here was komen
Zo Tollet vor de burchmure, 50 Do dede hei ritter ind gebure
Sich wapenen all geliche,
Beyde arme ind riebe.
Nv hadden sich harde schere bereit
De heyden Toiletten gemeit 55 Eyn gengen er zo den zynnen.'
Dy andern, dy waren da en bynnen,
Sprüngen bald vp ere rosz.
Humen, bogen ind geschosz
Namen de Tnrcken do zo sich. 60 Och got, wee vnuerzegelich
Was der verdreuen Frantzosen gebere,
Do sy vemomen hadden de mere,
Dat Bremunt vor Tollet komen was! A38 Mynicliche all snnder has
Begunden sy sich do zo bereiden.
Da en waert yn keyn lang beiden,
De krege haent sy an gedaen, 5 Mit rychen wapenrocken beuaen.
De waren schon ind wael geschneden,
Recht all na frantzosein seden.
55
Everhart ind Morant
De zwene gesellen wael bekant 10 Haent sich gepapent barde schoene
By gode van dem trone.
So dede der scbencke Dedericb.
Hey en leis ys neit vergessen sieb,
Hey wapende sich vil schere. 15 Als do de Vrantzosen fire
Alle gaer waren bereit,
So bracht man en de rosz geleit.
Dar vp synt sy do gesessen
De kone Frantzosen vermessen, fo Doch ee sy begunden zo riden,
So beaalen alle zo den zydcn
Karll eren iuncheren
Dauid dem iegcre,
Dat he seinre waer neme, S5 Als eme wael bezeme.
Dauid de antwerde en allen gaer:
Dyt seine hede ich doch gedaen,
All en hedent ir michs neit gebeden.
Na den worten ind den reden 30 Synt de Vrantzosen danne gereden
Vor de seine portz all vnuermeden,
Da Bremunt mit dem hero vur lach. A 38b Nw hoerent, wat do Euerhart sprach
Ind syn geselle Morant! 86 Sy begonden troesten alzo hant
Dy Vrantzosen alle geliche.
Sy baden durch got den riehen,
Dat sy sich alle wael geheilden
Ind keyne verzach«it sich en anncment. 40 Ay, sprachen de edelen Vrantzosen goet,
Nw hauent hude steden moit
Ind denckent an vr ere!
Manlich were sich sere!
Sleit de siege mit nyde 45 Ind erbedet uch zo dem stryde!
Wan wir synt hye in eilende.
Id were sere vns zo myswende,
Em worde GalafFers in vnser schare
En keinre manheit gcware; 60 Wan doent wyr mit den ersten waele,
56
Dat wyssent sonder logen zalc,
Vns sael Galaffers der louebere
Dye leuer doen goet ind ere.
De wyle de zwene gesellen 55 De Vrantzosen mit solichen elen
Troesten ind sprachen zo,
So quam wygar gereden do
Galafifers der konynck here
Mit menchem heiden Tollettere, 60 De zo stryde bereit wael waren.
Dat sagen ich uch z waren,
Als GaJaffers zo der portzen vsz quam
Ind hey de Vrantzosen vemam
Vur eme halden so wael bereit, A 39 Do sprach der konynck gemeit:
So mir Machumet der gode,
Mich duncket an myme mode,
Wce dese vcrdreuen lüde 5 Stryden willen hude,
Ouch prouen an myme synne,
We sy lutzel eyniche mynne
Zo Brcmunde soullen keren.
Plegen sy sich zo erueren, 10 Sy en heden sich neit so bezyde
Bereit zo desem stryde.
Nu en hadde Galaffers zware
Neit mee hers vur wacre,
Dan nuynzehen tusent, de wcrber waren, 15 Mit den zwen hundert ritteren,
Den van Vranckrich waren komen
Mit Karlle, als ir haet vemomen.
Dar weder hade der ander an der andern syde
Bremunt bracht mit groissem neide so Veyrzichtusent beide
Zo stryde also vsserwelde.
Allen hadde der kon}nick Bremunt
Merer her zo der stunt,
So en wouldens de Vrantzosen neit myden, 25 Sy enwoulden mit en stryden.
Des bunden sy vp de helme wysse,
De sach man verre gelyssen.
Alle de Vrantze gelich
Nament de Schilde vur sich
57
so De sper zo den h enden.
Sander e>niicli weder wenden A 39i> Slogen sy de rosz mit sporen.
Als dal de vyande hant erkoren,
Bremuntz lüde van Affiriche, SS So begunden sy alle geliche
Entgaen den Yrantzosen zo keren.
Och got here, mit willichen eren
Randen de Yrantzosen weder!
Ich wene, dat ne ee noch seder 40 Ee man daer queme,
Da so schone vergader^^nge vememe
Van weynich luden oppe vele,
Ind geng vele sere ts dem speie,
Want do de Yrantzosen quamen gerant, 45 Sy hant sy der vyande alzo hant
Hundert erstechen in zene.
Der waerheit is got zo gene,
Dat sy gerade doit lagen
Noch sy enhorden noch sy en sagen. 50 Alse Galaffers do gesach,
Dat der vyande so vele lach
Yor den Yrantzosen doit,
Harde balde hei do gebot
Allen Samen syme here, &5 Dat sy balde mit gewere
Den Yrantzosen zo helpe qnemen,
Er si meren schaden vememen.
Do hey id geboit, id ward gedaen.
Yele balde leyssen sy hene gaen 60 De heidene Tollettere.
Galaffers der kone here A40 Leisse onch mede louffen.
Alda sach man kouffen,
Lyff vmb lyue geuen.
Yil meynnch verlois da dat leven 5 Van ene beiden syden.
Alda sach man stryden
De Yrantzosen mit groisser kracht,
Dat sy uch vur waer gesacht.
So wen sy konden gelangen, 10 De wart vil schere geuangen
Zo male mit rodem blöde.
58
De zwene gesellen gude Euert ind Morant
. Daden des mit ere hant
15 De alre meiste manlieit, De ee heren wart gereit. Sy slogen man ind rosz. So irre siege ward losz, De bade goet gelucke.
so Bede scharde ind stucke Slogen sy zo dem melme Van Schild ind ouch van keime. Der gude scheocke Dederich Der was so rechte dogentlich
25 Des tages in dem stryde. Mit grymme ind mit nydc Waren alle syne siege. Hey dede er vele van dem wege Des konyncks ßremuntz helde.
30 Ouch, wat hei erre quellede A 40b Mit synem guden swerde Doit op de erde! Ich en künden in dryn dagen Van der manheit neit gesagen,
35 De de Vrantzosen do begengen, Wee sy slogen, wee sy vengen, Wee sy Sprüngen, wee sy staichen, We sy den Affricher durch braichen, We sy geleissen, we sy geberden,
40 We sy op de vyande kerden. Des daden sy so rechte vele, Dat man noch zo spcle Wael mag syngen ind sagen. Noch en haen ich neit gewagen,
45 We rechte dogencliche
Des Bremnndes lüde van Aflfriche Streden ind vochten Ind de Tollettere sochten Vaste bis an den burchgrauen.
50 Ouch haen ich weirlich entzauen, Allem der Tollettere Myn wan der geinre were, Sy en woulden entweichen neit. Vur waer uch das zo mir en zeit.
59
56 Sj keyrden en vill vaste intgaen.
Dar aach man hiaen ind legen
Mit swerden hawen ind alaen.
Dese begonde de geynen waen,
De geyne deae weder alao. eo Do wart manich man unfro.
Deae ranten, de gene reden, A 41 De gene vachten, deae atreden,
De achuBsen, de gene ataichen,
De gene sprangen, deae braichen.
Man aach in dem gewilde 5 Buckelen van achilde
Zo varen ind zo vlegen,
Helme zo brechen ind wegen,
Doden neder vallen.
Vegen borde man achallen, 10 Schrjer och ind wee.
Manych dea iTuea versee.
Da wart gewonnen ind verloren.
Etzeliche woden zo den aporen
In der doder blöde. 15 De verdrenene Vrantzosen gude
Daden do vil groiaaen mort.
Sy ranten wyt her ind dort
So waet ai der vyande machten begaen.
De moeateu den grymen doit intfaen. 20 Gallaffera der kone wael bekant
Streit dea dagea mit ayner hant
So rechte dogentliche wael,
Dat id ia all aunder zael
Zo aagen emande, de hei is. fs Dea ayt sicher ind gewys!
De Tollettere alogen in der noit
Der van A£friche doit
Zwölf tuaent an der stnnt
So vele waren eralagen doit 80 Vmb den zom ind vmb de noit. A 41b Dat ay ach van mir kunt!
Dea hulpen de^ Vrantzosen aller meist.
Sy machten menchen edelen geyst,
De seien sy versanden as Van yren awerden vor yren banden.
Da dat geschach Bremunt,
60
Dat syncr lüde an der etunt
So vele waren erslagen doit,
Vmb den zom ind vmb de noit 40 Greiff er do seine sinen vane
Ind rante de ToUetter ane
Mit grymme ind myt nyde.
Do volgeden eme mit stryde
Alle samen de Affriche. i& Do 8y Bremunt yrem heren
Den vanen seiner Sachen voren,
Vaste begonden sy sich do zo voren
Ir rosz mit den sporen.
Nu hatte Bremunt erkoren 50 Galaifers broder Blasperoin.
Des hadde de harde cleynen schoen,
Mit dem vanen hey en durch stach,
Dat hey in dem gereyde doit lach.
Bremunt was zomich ind gram. 55 Den vanen begaff hei ind nam
Syn swert mit beyden henden.
Sunder eynich weder wenden
Kerde hey op de Tollettere.
Hey dede en vi! groisse swere. 60 Hey valt neder vp de erde
Beyde man ind ouch perde. A 42 So wair Bremunt sin swert
Begunden zo keren off zo wenden,
Honet veste mit den henden
Slog hey alzo male äff. 5 Wat hey der Toiletter traff,
De blyuen doit vp der stat.
Vur waer sagen ich uch dat.
Des en sal nemen woudern sere,
Dat Bremunt der konynck here 10 Vur syne lüde so sere vacht,
Wan hey was van groisser macht,
So starck ind so styue;
Id enmochte do van wyue
Keyn solich man geboren werden. 15 Solden sy heuen van der erden
Den halsbant, den Bremunt droich,
Sy hedcn alle arbeit genoich.
Des Worte Bremunt an dem tag
6f
So groissen jamer ind dag
» An den gen, de hey ersloch.
Oach dede gyn volck sollicb vngeuoich Mit stryde vp de Tollettere, Dat sich Galafiers vil sere Begunde zo erueren ind vleyn.
ts So balde so dat baden geseyn
Dederich der schenck van Yranckrich,
Dat Galaffers so zegelich
Mit dem vane heyn leys gaen,
So begonde mit sporen na zo slaen
80 Der scbencke Dederich here A 42b Ind eniolgede Galaffer sere Recht by dem burcbgraucn. Der scbencke bede dat swert erhanen Ind gaff den vanen vorer eynen slach,
s& Dat hey gerade doit lach.
Dyt baff dyr, sprach hei, boeswicht, Dese gaue ind dese bandgicht, Wan du so lesterlichen Mit dem vanen wouldes wichen
40 Ind du ouch dynen heren So soere wouldes interen! Dederich der schencke do geramt Den vanen vaste mit der bant Ind begunde weder zo keren
45 Vnder de Affriche heren.
Mit eyme krysche ind myt eym schalle Volgeden eme de Vrantzosen alle, De waren by dem vanen vaste. Bremuntz lüde do leyde geste
50 Begunden sy vaste weder slaen. Als Galaffers sonder waen Do hadde erseyn ind erkant, Dat Dederich mit syner hant Den vanen vorte so dogencliche
55 Ind de edelen ritter van Vranckriche In also vreisselicher vogen De vyande weder slogen, So en woulde beyden neit. Mit alle same syner deit
€0 Quam hey do haestelicheu Zo helpen den van Vranckrich.
62
Dat sagen ich uch zo rechten, A 43 Do geynck id an eyn vechten,
Wan de Tollettere
Begunden do harde sere
Den moyt ind de koenheit. & Do sy jren vanen so bereit
Sagen an der wederkeren,
Sunder eynich erueren
Streden do Galaffers helde.
De edelen Vrantzosen vsserwelde 10 Mpcht man do dat schawen
Mit Bwerde sere hawen.
Morant ind Euerhart
Heilden sich do vaste ind hart.
De leae zwene gesellen 15 Streden do myt eilen,
Sy slogen ind staichen,
De scharen si darchbraichen
Myt kraicht ind myt gewelde.
Midden in dem velde «0 Bequam Euerhart Bremunde
Ind gaue eme eyne wunde
Durch den halsbant in de syde
Myt vele groissem nyde.
Als do der konynck Bremunt S5 Yemam, dat hey was so wunt,
Do begunde hey sich zo erueren
Ind vleende en wech sich zo keren.
Als do de Affriche here
Gesagen, dat er here so So balde begunde heyn zo vleyn,
Des wil ich der waerheit geyn, A4db So vlouwent sy ouch geme3me
Beyde groisse ind deyne.
Do sy sich neit en sagent zo geweren, 85 GallaiSers mit alle syme here
Begunde yn vast nach zo ryden.
Alsus wart zo den zyden
Bremunt geschauffeirt
Ind so sere zo barenteirt, 40 Dat hey seine bome entfloe
Harde trurich ind vnfro.
Als dyt Galaffers hede vernommen,
63
Dat id eme also was komen,
Dat hey den stryt hadde gewonnen
45 Ind eme Bremant was entrunnen, Do begonde hey mit groissen eren Zo Tollet in de stat zo keren. Der wart der konynck here Entfangen loueliche.
50 Oach ruwete sy sich sere, Dat eme also groisse ere Vp dem yelde was gescheyt. Nw en vergas sich Galaffers neit, So schere hey in synen palas quam,
56 Bälde hey do vur sich nam Alle de Tollettere Ind badde sy harde sere, Dat sy is neit enwoulden laissen, Sy endanckden mit goder massen
69 Den edelen Vrantzosen heren Der truwen ind der eren, De sy mit myr haend gedaen. Min ere is hude mit en bestaen. A 44 Des wil ich en seine Ionen,
Sprach der konynck mit der krönen.
Aller leye hemelcheit
Sal en van mir syn bereit.
5 Dat sal en wael doen schyn, So lange sy mit mir willend syn, Dat ich geuen wille Beyde offenbare ind stille Alles des yrre eyniche darff.
19 Nw wyst, dat Gallaffers erwarff* Harde riebe gewant Dar aue dede hey do zo hant Den Vrantzosen cleider machen. Pelle gra, bunt ind seharlachen
15 Dede hei zo den zyden
Den konen Vrantzosen schnyden. Karlle, wan hei neit ritter was. So man vns in den boichen las, Deme thet Galaffers mit sachen
10 Solche cleyder machen,
Als eyme juncheren wael mocht staen. Der ne schilt an synen hals en genam.
t:,ii de* 20 mir vcrscitl «Krt v«rgCEsen ncit. kleidet hardc schone,
' ^., ,M. dfin trone.
i.lrefn de Frantzosen do zo lione
, .. ^^.j,- groisscm loue,
V .1 Bifncber wonuen plagen.
Ji, *f vvaclieten sy in dem wagen,
ji^niitede de was mennycliualt, " IV *»■ hadden in der Btat. V„r ««er sagen ich ucli dat. p,. runden gengen fv op den hoff jr|, inneren eren loff. p'^plicbe worpen den Blein, |i»i dat mael do wael schcyn. {^7c]iolie scliusscD den Schacht, fp^.jji.-ho leyffcn mit der macht, Cttetiehc schyrmtcn, ctzcliclic rungen, Fliiclichc da do verrc spningen, jTjjdiclic speldo Bchaclzcuul da. i<w was CD Karll allct so na, 1\it hoy )d ouch allct lerdo lud aynen syn ao dar an kerde, YlAt Iio is byniien eynom jacr, i>i ich BiLgen liocrdc zwair, }Xt kondc, dan sy alle. .\liiiia gedanc vrondc mit Bchalla lUddcn da de Vrantzosen. vtiicli hoert ich sagen ind kosen, IHt Galya do vermcBSCn Koch ncit en liaddo vcrgeascn lliir Icuc ind der mynncn, t)yo sy mit godcn synacn Zo Karll droich in yrmc licrtzon. Heide kommer ind schmcrtzcn Uadde sy durch sync schult. ~|och enlfuynck sy gcdult,
yd ncmand en wonldc sagen [er sy geynck doch dicke \ra.\ee («ynster van dem sale
iiintTrawcn.
ind besi'liniTon.
65
Durch verneinen ind durch verstaen,
r» OS sy Karlle dar yrgen sege gaen. By stunden quam, dat sy en sach. Als ir dat gelucke geschach, So wart sy ynneclichen vro. Als yd do euer quam also,
10 Dat hey er vsser den ougen ge3mck, Den ruwen, den sy do yntfeynck, De was yemerlich genoich. Dat Galya de starcke mynne droich Dar aue en woste Karlle neit,
15 So als ich wart beschcyt. Soulde ich mit mynen synnen Sagen van der groisser mynnen, De Galya droich vp den iuncheren, Id were zo lanck ind zo schwere.
20 Des wyll ich hye verzyhen Der rede van Galyen Ind sagen vur wart mere, Wat Bremunt dede, der konynck here, Do hey weder heym was komen,
« Gewont ind ruwyg mit vnfromen, Des was eme harde leyde. Bremunt do neit en beyde, De dede eme brengen schere Der bester artzcder vere,
so Dye man erkrigen künde, Durch zo heilen syne wunde, De eme Euerhart hedde geslagen A45b Vur Tollet, as ir hoert sagen. Süss sachte der artzde do
S5 Bremunde dem konynck zo. Mit allen eren lysten Daden sy eme, dat sy wysten. Nw was Bremunds wunde so lanck, So wyt, so grois, so stranck,
40 Dat de artzeder swaren, Korne bynnen eyme jare Bremunde de wonde moecht en heil. Ind als eme do geschach dat heyl, Dat hey der wunden genesen wart,
45 Do swore hey vber heruart Zo Hyspanien in Galaffers lant.
66
Süss halft Bremunt do bcsant
All syn konynckriche
Zo den Herren all geliche 50 Ind erwarff dat meeste here,
Dat ee herre mit gcwere
Er krigen konde off erweruen.
Bremunt swor, hey woulde Bteruen,
Hey en wreche synen ande 55 Zo Hyspanien in dem lande,
De eme vur Tollet gescheit were.
Nu hadde Bremunt der here
Eynro sustcr soen, der heysch Cayphas.
Ich hoerde sagen, dat hey was <o Der starckste iungelynck eyn,
Den de sonne ee bescheyn.
Hey was grois ind lanck
De schulderen ind neit zo swanck. A46 Soulde hei bestanden haen alleyne
Zwolff starcker man gemeyne
In stryde off in lyues noit,
Hey heddc sy alle erslagen doit. 5 Noch dan en was hei zwaren
Neit dan van nuynzehen iaren.
Na dem santte do Bremunt
Ind dede en komen an der stunt
Vur in yn den pallas syn. 10 Bremunt sprach: du neue myn,
Ich hadde uch leyff ind wert.
Morne sal ich uch gurden swert
Ind ouch ritter machen.
Kayphas begunde zo lachen. 15 Hey sprach: oeme, des bin ich fro.
Synt yr id gebedet, so sy id also!
Ja, sprach Bremunt, id mois syn.
Wyst ir, waer vmb, neue myn?
Ir raoist mit myr in Hyspanien lant. so Ich han uch, neue, so starck erkant,
Dat ich mit goder maessen
Mich sere zo uch verlaissen.
Bremunt sprach: neue, ich sal uch clagen,
Id deit mir noit, dat ich is gewagen, y Galaffers hait in syme lande
(Ich en weys, willich duuell sy dar saode)
67
Cristen ritter van Yranckriche,
De synt so rechte vreysllche
Zo idlen zyden in dem atryde, » Ir siege syni bo mit nyde,
Wen sy gelangeii mit yren swerden, i46k Den fileent sy zo der erden.
Endeden de Vrantzosen alleyn,
Ich hette de Toiletter allejm 8S Wael gealagen ind gevayn.
Nu moest ich leyder syn intdaen.
Dat dede leyder de leide kristen deit.
Nw en 18 ere doch so vele neit,
Yrre ia kome zway hundert. «Waeffen, oeme, we mich das wondert!
Sprach do Kayphas zo hant.
Nw laasent vna komen in dat lant!
Ich wO yn uch zwaren, oeme, genen
Alle der Vrantzosen leoen. 46 Alle ind alle wyl ich sy ersteruen,
Off ich en sal numer erwerven
PrySy roem nach werlt ere.
Der worde erurowede hey sich so sere
Bremont der konynck riche, 5« Wan syn neae sprach so dogenliche.
Des anderen tages neit zo vro
Machde der konynck Bremunt do
Kayphas ritter synen neuen.
Solde ich de wort nw alle ergeuen, » In willicher eren dat geschach,
Myr were zo kurtz vele der dach.
Durch dat yd is goet, dat ich id lassen
Ind mich an de rede saessen,
We Bremunt der konynck gehere M Hit syme groissen here mere
Sich vp hoeff zo Hyspanien wart.
Eme Tolgede meynnch rosz ind pert.
Ich wene, ee eynich konynck gewan A47 So lanck here ind so breit,
Als Bremunt dar bracht geleyt.
Nv quam de selue mere
An Galaffers den here, s Wee syn wedersach Bremunt
Mit groissem Tolck an der stunt
68
VßS wer komen in gyn laut.
Des gcynck Galaffers alzo hant
Zo den Vrantzosen wael geboren 10 Ind clagte in allen synen zoren,
We eme Bremunt euer do
Mit orloge woulde setzen zo.
Des antworden de Vrantzosen au gelicfu
Si sprachen: Galaffers, konynck rieh, 16 Gehaldent uch wael ind weset vro!
Wir soullent weirlich schaffen also,
Komet hey mit vns zo stryde,
Hey sael mit groissem nyde
Entfangen syn mit vnsen swerden, so Ind ee hey vns zo der erden
Alle gequele bis an den doit,
Wir brengen en weder in de noit,
Dat eine leuer were,
Dat hey des orloges enbere, 25 Want wyr en vleyn syrae neit.
Manet anders vre deit,
Dat sy sich wael gehallen
Ind mit vns strydes walden!
Want were erer me, dan er is, 30 Wyr soullen sy des machen gewys,
Dat kristen lüde können stryden. A47b Des troestes vrowede sich zo den zyden
Gallaffers van Hyspanien lant.
Na den worten hait hey gesaut 35 Boden wyt in syn riebe
Ind er warff vil kartzeliche
Eyn here michelich ind grois.
Doch was yd alles eyn gestois
Weder dat volck, dat Bremunt io Vss hadde bracht an der stunt.
Dar nach ouer veirzen nacht
Quam Bremunt mit alle siner macht
Zo Tollet vnr de stat.
An ander sydeu der Tahgen gewat 45 Da begonde hey zo loessgeton
All langes den reuiren.
Tahge is dat wasser genant,
Dat vur der stat wael bekant
Yluysset ind geflossen hait.
69
M Nw hadde Bremunt manchen rait,
Wee hey des strydes begonde also,
Dat hey is van hertzen worde vro.
Des dede hey Kayphas synen neaen
Eyn baner daer geuen, 56 Dar zo nayn tusent hey den,
De wael strydes doersten beiden.
De nuyn tusent, so mir got heill,
Si waren kome dat zeynde teil
Van alle Bremundes here, 60 De nochtan lagent mit gewere
An ander sydcn der Tahgen vluet.
Hoerent, wat der konynck stoels gemoet
Zo syme neuen Kayphas sprach ! ^^8 Wal ich yd uch gesagen mach.
Hey sprach: Kayphas, nw var schere
Van heir euer dat reuyre
Mit den nuyn dusent heydon, s De ich dir haue bescheyden,
Ind lais mich, neue, schawen,
Off du mit seh werten konnes hawen !
En syt ir neit mennlich hude,
Vur waer ich uch, neue, dat bedude, 10 Ir en werdet mjner gebessert numcr me,
Id erge uch ouch, we id erge.
Ir vindet in der stede en bynnen
Lude van sulchen synnen.
De wael dorrent vechtcn 15 Mit ritteren ind mit knechten.
Des beseit uch, neue gude,
Off ir syt van sulchem moede,
Dat ir uch des mogent beuaren,
Dat ir dar euer dorret varen! so Der worde antworte Kayphas do,
Syme neuen sprach hey alsus zo:
Oeme, wat lustet uch deser node?
En were ich nw neit bloede,
Ir wouldet mich bloede machen. SA Mir en wolle dan beswachen
Dyt swert, dat ich hye haen begurt,
Ich machen etzelichem den hals kurt,
De nw leaende is ind gesunt.
Der worde lachte do Bremunt,
70
30 Want gyn neue Kayphas
So rechte vnuerzaget was. A48i> Als do de rede was gedaen.
So begunte Kajphas zo ouerslaeD,
Syn oeme bleyff an der ander syden staen. 85 Als do man zo den zyden
De Tollettere hant geseyn,
Dal des heres begunte eyn deil zo zeyn
Oner dat wasser zo der stat,
Yur waer sagen ich uch dat, 40 So wapenden sich mit synnen,
De zo Tollet waren bynnen.
Manlich bereitte sich schere.
Di eilenden Yrantzosen fiere
Warent eirst gewapent vp ir rosz. 45 Sunder eynicher bände verdrois
Kanten sy vur de portzen balde,
Da dy vyando gelich in dem walde
Voere heylden alle.
Nw quaman ouch mit schalle 50 De Tolletter dar vs gerant.
By de Yrantzosen wael bekant
Gallaffers der konynck riebe
Quam gereden haesteliche
Gewapent vur de portze daer 55 Myt eyner schoenen schare.
De wyle dat volck vsz getrecket was.
Als man in den boichen lass,
Do geynck Karlle der gode sitzen
Myt synen besten witzenn 60 Vnder Galyen sal vp eynen steyn.
Vp eynen ander lachte hey syn beyn,
Neder negede hey synen nacken,
In de band lachte hey syne backen. A49 Daer begunde hey zo schryen sere.
Dar zo quam der alte iegere
Dauid do gegangen.
Als hey Karlles wangen * 5 Ruwenlichen sach in syner hant,
Da vragede en Dauid zo hant:
Groi saue uch, leue iunchere!
Wes schryent 3T süss sere?
Hayt uch emant id gedaen?
71
10 Durch got , dat lassen! mich verstaen !
Karll sprach: dat ich so schiyen,
Des enmag ich neit verzyen.
Ep dynck modet mynen sjnn,
Dat is, dat ich neit ritter en byn. IS Were ich ritter, so soalde ouch ich
Hnde ryden in den wolck wich
Mit mynen lenen ritteren.
Dat woulde ich gern ermeren
Mynen prys ind mynen loff. n Nw moesse hoden desen hoff
Ind sitzen all moder leyne
All hye vp desem steyne,
Des ich leoer enbere,
Off ich ritter were. » Nw bin ich doch zworen
By na van nnynzen iaren.
Were ich selich in dem lande,
So wenne man myns vadcrs nende,
So hette ich ritters name. so Dyt is dat ich mich schäme,
Wan ich neit ritter en heyschen.
Moesse ich noch hnde ersweyssen A 49b Ind den waerden mit anderen luden,
Vur*waer ich dyr dat duden » So dachte mich , dat ich selich wer,
Wan mich en duncket neit so grois er,
Alsse ritter ind ritterschaff.
So balde Karll syne wort ergaff,
Do antwerde eme zo der zyt io Der aide iegere Dauid.
Hey sprach: iancher, durch rechte truwe,
Nw lassent nweren groissen ruwen!
Weset moedich ind vro!
Got mag is lichte vogen so, 45 Dtt yr ritter werdent schere.
Nw lach Galya do fiere
En honen ind bede vp dem sale
Ind hoerte yre beyder rechte zale,
So sy er neit en wysten da. *• Nw -geynck Galya harde na,
Dat Karll er vrunt schrey so sere
Vmb ritterschafft ind ritters ere
72
Ind hey sich so gerne vrbereu woulde Myt den wapene, ob hey soulde.
55 Dyt nam Galya in yren moet Ind prouete id Karll allet in goet. Da Galya yp der veynsteren lach, Styllich sy zo yr seiner sprach: Karlle leue , ^r moest ritter syn,
60 Off ich is den vader myn Ymmer erbitten kan ; Ir moget noch werden eyn beirue man^ Dat haet hude kunt gedaen. Dese rede wil ich lassen staen A 50 Ind sagen vort van deme stryde, Wee sich der hoff mit nyde. Als Rayphas hedde vernomen, Dat de Tolletter vsz waren komen, 5 Da vragede hey zo hantz meren, Willich de Vrantzosen weren. Op de wyl ich laessen loffen, All soulde ich yd mit dem lyue koffcn. De sy da voren hadden erkant,
10 Wysden sy en alzo hant.
Sy sprachen: Kayphas, nw seyt, Dat geyn ys de kristen deyt, De da haldent zo allen voren, Myt den ouergulden sporen,
15 De so waele synt gezeret, Opp yren rossen gefitzelerct, Der belme blencket also verre, Off ere- eyckeliche sy eya Sterne, Den ere wapen so wael steynt.
«0 Wen sy noch hude begeynt
Myt yren swerten, dat wyst vurwaer, Sy machen eme de lede swacr, Off sy machent en also wont, Dat hey nummer en wurt gesunt.
26 Cayphas sprach: des sy aleyn. Haynt sy vleysch ind beyn, Als ich hauen, so sol ich id wagen. Sander eynich langer verzagen Leys hey do loeffen zo hant.
30 Euerhartz geselle Morant A 50f> Begende eme vur den scharen,
73
Si stachen vp en, dat man do sper aach zo varen
Als eyn atro.
So schere dat geschach also, 35 Do leys doert here zo beyden syden
Zo samen loefien zo den zyden.
Als do de sper zo brochen waren,
So zoch mallich allen varen
Syn swert vsser der scheyden. 40 Do sach man vp der hcyden
Sere hawen ind slaen.
Nemen en woulde den andern vaen,
Mer sy slogent sich bis an den doit
Nw was Kayphas in der noit 46 Der mennlichster eyner in truwen,
Der man yd vele moechte schawen.
Sjm gelaes was louebere.
Opp de Vrantzosen streyt hey sere
Myt syme s werde zo allen stunden. 50 En hedden sy neit vpp gebunden
De helme goet ind vast,
Hey hedde etzelichen des lyucs gast
Gemachet vp der waelstat.
Ouch, we sere mudet dat fi5 Den edelen schencken Dederich,
Dat Kayphas so duuellich
Vp de Vrantzosen sloech!
Van zome durch dat vngeuoich
Rante der schencke vur sy alle. 60 Myt hardem groissem schalle
Sloich hei Cayphas vp synen heim, •
Dat hey mit allen veil in den melm.
Syn rosz lach ouch dar neder. A 51 Als Cayphas ouch weder
Zo eme seluer quam, '^
Syn swert hey beden henden nam
Ind machde eyn gerinn grois. 5 Als ouch syn rosz do verdrois,
Dat yd so lange hadde gelegen,
Id stoent vp ind begond sich zo wegen.
Als dat gesach do Cayphas,
Dat syn rosz leuende was, 10 Harde balde begonde hey do
Synem rosz zo necken zo.
74
AU Kftypbu da bmddt veroomeii, Dat bty by bjb rou *>■ komen, 80 WM hey TTO ind gemeyt.
ij Scka«llich bey in den sadel ■chreyd. Cayphaa da so eme seluer sprach, Ala ich uch wael gesagen mach: By Maehnmet myrne herren. Ich enwill dalynek tner geker«n
M Vp de Tcrwaissen cristen lüde. Ich sael mich oacb rersoecbeii hnde Myt den hejden Tolletteren. Vnder die begonde bey do lo keren Ind eloig yt vele mit syme swerda
u Dojt neder vp die erde.
Als die Vranbosen sagen in waerbeit, Dat Kayphaa sj so sere ineit, Do leyssen sy en ryden Ind Btryden lo den syden
K Op de AffHche deit
Vnr waer uch des 10 mir verseil, ASl^ Der hanent ay an korUer stnnt Zwey dnsent an den doit gewont. Da bleylF van beyden syden
SS Hannych dode lu den lyden. D« Vrantioeeu eilende Tochten sonder myswende. Sj slogen menchen Zarraseyn, Da leuer mochte do heyme syn.
«» Sy geleysaen vp eren rossen do,
rOff en tiWr dat woalde 10, Dat in der werlt leaende were. Wue sie ys eo hedden geyn entere. Ich wenc. ee aan dat ee qneme, t Dar hey so barden voick vememo Opp cyrae velde vnr eyner stal. Vur wa^r sagen ich uch dat, [)«r sciuo stryt ind de slaecht Piirilc. bys dat sy die nacht ""TiliBydi- an beyden syden. ^bK'vfl' 10 den artlen roisai.' stryt ind innt. was, der was doyt. r<<yt do danneu
75
5S Myt den seluen miuiDeD,
De eme leuende bleuen waren.
Syne doden moeste hey zwaren
Da lassen in dem velde.
Als Cayphas zo dem gezelde 60 Quam, do syn oeme yn lach,
Nw hoerent, wy der konynck sprach!
Hey sprach: Cayphas, neue, wilkome!
Nw sali ich vmmer vren vrome A 52 Schicken, so wa ich kan.
Ich han uch hude als eynen man
Dar ouer geseyn an der stat.
Neit en laissent uch leyt syn dat, 5 Dat vre lüde so vele erslagen is!
De8 ßeyi sicher ind gewys,
Ir mogent harde vro wesen,
Dat yr do selue syt genesen
Vur den Vrantzosen, die da reden, 10 Der swert so dnuellichen schneden.
Cayphas sprach: oeme, yr saget wacr.
Mocht ich noch leuen dusent jacr,
Ich soulde gedencken an den slach.
De myr en bouen m3aien krach 15 Geslagen wart Tp den heim.
So dat ich stoerte in den melm.
Bremunt sprach: dat sach ich waelc.
Ind laisset, neue, dese zale
Ind schickent dalynck vr gemach, so Bis vns mome kompt der dach.
Nv merckent recht myne rede,
Wat Bremunt des anderen tages dedc!
Hey dede eynen boden schere
Varen ouer dat reuere 25 Zo Tollet in de gode stat
Ind heysche Galaffers sagen dat,
Off hey geben woulde syme lyue
Syne dochter Galyen zo eyme wyuc,
So wil ich en gerne eren 30 Ind synen vromen meren;
En wilt hey ouer des neit doen, A 52b So en lassen ich is neyt geroen, Ich en doe eme houet schände
• Ind dryuen en vaser dem lande.
76
35 Noch saltu eine sagen mee, Dat dyt orloge in vreden stee Seuen dach tuschen vns beyden, Op dat hey sich möge bescheyden Ind ouch de bas beraden.
40 Süss scheyt der bodo myt genaden Van Bremunt alzo hant Ind voir, da hey Gallaffers vant. So balde der bode den konynck sach, Do bode eme goden dach.
45 Hey sprach: Galaffers, konynck here, Machumet stercke dyr dyn ere! Bremunt van Affrichc, Off du wylles geuen sym lyue Dyne doechter Galyen zo e} nem wyue,
50 So wyl hey gerne dich ercn Ind dynem vromen meren; £n wyltu ouer des neit doen, * So en leyst hey dich neit roen, Hey en do dyr houet schände
55 Ind dryue dich vsser dem lande. Nochtan enbudet hey dir mee, Dat dyt orloge in vreden stee Seuen tag tuschen uch beyden, Vp dat yr uch mogent bescheiden
60 Ind daer vp beraden rechte. Galaffers antwordc eme rechte. Hey sprach: en were id nw recht sede, Dat man den boden heylde vrede, Ich dede dich an eyncn boem haen. A 53 Nw do Bremunt verstaen,
Dat ich den vreden wil halden wale! Myne dochter leyt vp dem sale, Si en geirt synrc zo manne neit.
5 Alsus der bode van danne scheit Ind sade syme heren Bremunt, So wat hey an der stunt Gehoert hcde in Galaffers houc. Doch bleyff der vrede mit groisscm Iouq
10 Seuen dag staende an beyden syden, So yre geyn en woulde stryden. Nv hoeret sagen van Galyen, Wc sy gedachte an dat schryen,
77
Dat Karlle gescbruwcn Lad de serc 15 Vmb ritterschaff ind ritters ere. Des leys sy sich noch gedencken Ind begonde erem vader zo wencken Yp der veynsteren, da sie lach. Als Galaffers do gesach, n Dat en syn docliter woulde sprechen, Do en leysse hey sich neit yermechen, Zo yr hey yp den sal geynck. We rechte wael sie yn vmb feynck! Sy groite en harde sere. » Sy sprach: vader, leue here, Nw doet wyllichen myr myn beden! Dat daer ich wael vor waer reden, Vch komet dar äff groisse ere. Dochter, enbiddet neit so sere! 30 Vur waer uch des zo myr verseyt, Wes ir mich bitt, dat gescheit. A53b Sy sprach: leue vader, hauet danck! Nw bidden ich uch sunder wanck, Dat ir mit werden Sachen S5 Karll wollet ritter machen. Dar vmb duncket yd mich goet, Syne ritter synt so stoeltz gemoet, So kone ind so mennelich, Dat nemen ich, vader, vp mich, 40 Wanne sy wyssen zo allen zyden Eren iuncheren by en ryden, Sy soulden soulche daet dan doen, Dat nemant en mochte geroen Var eren scharpen swerden, 45 Sy en moesten zo der erden. Sy sprach: vader louebere, So wanne ritter eren heren By eme wyssent in eyme stryde. So setzent sy sich bas zo nyde, 90 Dan off sy dat wysten, Dat sy yrs herren mysten. Dar vmb, hertzeleue vader, Raden ich uch allegader, Dat yr den eilenden iuncheren K Ritter machet myt groissen eren. Nochtan, we eilende hey sy,
78
Hey is van hoem adell vry.
Der konynck antworde ere zo hant:
Dochter, haldet vp vre hant! 60 Ich gelouen uch myt der truwe myn,
Hey sal ee veir dage ritter syn,
Ritter sunder waen.
Also sael ich yd an vaen.
AUus geschach yr zweyer zale. A 54 Galaffers geynck van dem sale.
Der arbeit en neit en verdrois,
Syne dochter hey dar vp sloes.
Als Galaffers in synen palas quam, 5 De Vrantzosen hey alle vur sich nam.
Frantzosen, sprach hey, ir ritter goede,
Myr is nw worden zo moede,
Dat ich mit werden Sachen
Nw ritter wille machen 10 Vren iuncheren Karll, da steyt.
Des syt vro ind gemeyt!
Ich hauen noch behalden
In myme trysoer gevalden
De wapen, da ich ynne 15 Ritter wart mit godem synne.
De wapen syut so rechte goet,
Dat ich sy eo synt haen behoet.
Dar by so leget ouch eyn swert,
Dat is me dan dusent punt wert. 20 Dat swert heyschet Gfüosevele,
Sprach der konynck louebere.
He mede wil ich vren iunchere
Ritter machen ouer moren.
Hedde do Karll gewesen zoren, 25 En were es all vergessen.
Der edel iunchere vermessen
Genadedde dem konynck sere.
Nochtan sprach Gallaffers mere.
Hey sprach: ich haue noch eyn rosz, 30 Ich enworde is vmb geyn goet loss.
Dat ross is Affeleir genant.
Id en wart ni besser rosz bekant. A54b Selue is yd wys, als de swanen.
Harde schone synd eme de namen. 95 Op dat rosz wyl ich setzen
79
Sunder eynich letzen
Karlle van Yranckriche.
Der worde vrouwede sich geliche
[Demalgen blanck dick ind cleyne 4» Dar vp eyn keret dat was reyne]
De kone Vrantzosen gemeit
Süss dede Galaffers in waerheit ^
Karlle zo den zyden
Yeir knnne kleider schneyden, 45 Beide pellen ind samyt,
Schaerlachen ind bronyt,
Dat is de aller beste wait,
Dat man noich in der werlt hait.
Als yd do quam an den veirden tag» !M) Yp eynen maendag
So dede Galaffers vp syme hone
Eyne quentine machen mit loue,
Daer vp soulde £uirlle stechen,
Sju sper enzwey brechen. S5 Als hey dan dat hedde gedaen,
So were hey ritter sunder waen.
So plach mans zo den zyden,
Wer syne eirste ritterschafft soulde ryden.
Als de quentine vp wart gestalt, 60 So dede Galaffers der konynck halt
Synen kamerere gayn
In syn troe83rr wael gedaen,
Dat hey dar vsz brechte schere
Ind wapen edell ind fiere. s& Do hey yd geboit, id wart gedaen.
De wapen bracht man gedraen A 55 Den vur in den groissen sale.
Da mit begont man Karll waele
Yaen hoeffde bewapen vp de voesse.
Eyn deyl ich uch es bescheyden moesse. 5 De koltzen de schudde man eme zo voren,
Dar vp speen man eme de sporen.
Eyn porpunt daden sy eme omme
Ya wyssen pellen als eyn swane,
Dar vp eynen halsbant, der was goet. 10 Dat hadde man harde wael besoetj
Dat man in all ertriche
En geynen en wyste syn geliche.
80
De malgen planck, dick ind cle3rne,
Dar vp eyn kurct, dat was reyne, 16 Vp dat kuret eynen wapen rock.
Id en wart nemant so gra der lock,
Dat he dar ee queme,
Da hey so riehen wapen rock vememe.
Hey was van samytte roit; 20 Dar vp waren siinder noit
Zweyn aren van wyssen margariten gewort.
Solde ich nw allet sagen vort
Van den edelen golt borden,
De da zo den orden, 25 Id wer zo lanck zo säen.
Myt harde leuen waen
Gurde eme Galaffers syn swert,
Dat was vil godes wert.
Golosebele was yd genant, so Als Karlle do all zo hant
AI so ouer all was bereit,
So bracht man eme dat geleit
Affgeleit dat rosz gode, A 55b Dar vp gelacht mit leuem mode 85 Eynen sadel van helpenbeyne,
Dar ynne waren gegrauen cleyne
Harde mencher hande deyr.
Id en wart ne sadel also feyr.
Der breydel was van borde riebe. 40 Darane stoenden wonencliche
Mancher hande goet gesteyne,
Edel, rieh ind reyne.
Da was dat rosz gezeert do.
Karlle trat eme vast zo, 45 Den vois stach hey in den sterypp,
Snellichen hey in den sadel schreyt.
Als Karll vp dat rosz was komen,
So hadde en Galaffers genomen
Vaste in den breydel syn. 50 Hey sprach: Karlle, vrunt myn,
Ir soult halden eyne wyle.
Bis ander ritter zo vele
Op dye quentine hant gestechen,
So moget er de bas gerechen. 55 Karlle sprach: herre, dat doen ich.
81
So begonden de Vrantzosen gelich
Zo stechen vp de quentine;
So daden ouch de Sarrazene,
ManDjch sper zo brachen, Ao Da Bj vp de quentine stachen.
JVn lach Galya vp yrem sale
Ind sach dyt allet harde walc;
So daden yr lunfFrawen alle.
Als do de ritter mit geschalle 65 Ir sper hadden verstochen A56 Ind vp der quertinen zo brochen,
So moeste ouch zo den zyden
Karlle der iuochere ryden.
Des heysche eme Galaffers langen dare 5 Eynen schilt riebe in wael vare.
Der schilt was van kele roit;
Dar aue, als yd der konynck geboit,
Eyn are gerant van perlen wys.
Dd den machede, de hadde is vlys. 10 Des aren oge was eyn robyn.
Dat syne clawen soulden syn,
Dat waren edel iachande.
Als vmb des Schildes rande
Grenck eyn kantel van golde geslagen, ir> Dar yn, so ich hoerde sagen,
Dat aller beste gesteyne,
Dat in der werlt gemeyne
£ konynck mochte gewynnen.
De buckille was van goden synnen 20 Ind van gepryse gewort.
Vp des aren brost stoent erbauen vort
Eyn schmarackel grois ind riebe.
Id en wart nye konynck noch syn geliche,
De bessen smarackel mochte gewynnen. 25 De Schild remen waren en bynnen
Van edeler bort syden werck.
Dat golt, dat da ane blayuck,
Dat was rieh genoich.
Mit alsns gedaner voich so Was der selue schilt bereit.
Gallaffers der konynck gemeyt
Nam den schilt do mynencliche A 56i> Ind heynck en Karlle van Yranokrich
6
82
An synen hals mit louem moede.
SÄ Synen edelen heim gode
Dede hey eme ouch langen dar» Der was oeuen golt var, Vnden was hey van stale hart, All vmb ind vmb bewart
40 Mit gesteyne goet ind richc. Den heim hedde do mynecliche GalafFers vp gebunden. Dar na wart Karlle an der stunden Eyn starck spcr in syne hant.
4?» Mit dem is hei do gerant,
Zo der quentine nckede hey sich. Syn gelays was so ritterlich Ind so rechte louebere, Hey geleys der selue iuncherc,
50 OfF als hey hedde sunder wayn Alle syn leuetage wapen gedraen. Syn rosz hurte hey her ind dar, Als hey der quentincn wart gewar, Mit den licy da dar vp so stach,
A5 Dat sy alle suuer dar neder lach Vsser der erden voren de Stangen, Da de quentine an was gehangen. Syn sper wer ouch zo stucken. Da begonde Karll das rosz zo rucken
60 Ind sach do weder schere Durch dos hemels lumenere. Als hey de quentine zo brochen sach, Nw mogent yr 4ioeren, we hey sprach. A 67 Hey sprach : so mir dat heiige leyt, Dese poeste en brysen ich neit, De so lichte mag zo brechen . . . So sy yd, wanne yd sy,
5 Sprach Karll der iunge ritier vry. Ich moes stechen vp eyncn man, De ouch weder stechen kan. Karlle poeste ind ouch syne zale Hocrde ind sach Galya wale,
10 Da sy lach by eren iunffrawen. Sy swoer in rechten truwen: Ich prysen hude zo desen zyden Karrls gebeyr ind syn ryden
83
Vor der Vrantzosen ind oucb der Zarrazene, 15 De gestochen hant vp de qaentine.
Sy en prysde Karlle neit alleyne
Galya de iunffrawe reyne,
En prysde ouch ynnecliche
Galaffers der konynck riebe. so So daden alle de Tollettere.
De kone Vrantzosen louebere
Warent vro ind gemeit,
Dat jT iuncber so wal reit
lad bey mit krecbtc ind gewalt
55 De quentine neder badde geaalt. SuB bat Karll all
Myt groissen eren gewonnen
Ritters nam ind ritterscbaff.
Van dem rosse stoent bey äff. 30 De wapen synd eme vsz g.edaen
Ind samitte cleider an gedaen. A 57b Dq cleider waren so riebe,
Dat icb sy weirlicbe
En vollen neit kan geprysen. 35 Nw was na yrre wyse
Dat essen da zo boue bereit
Ind de taefelen gespreit.
Docb e man genck essen,
So spracb der konynck vermessen 40 Harde myneclicbe
Zo Karll van Vranckricbc.
Hey spracb: Karll, iunge rittere,
leb wil ucb doen ere
Hude zo vre bocbgezyt, 45 Wan ir nuwes ritter worden syt.
Myne doecbter Galyen de gude
Sal ich mit leuem mode
Van yrme sale her äff doen gaen
Myt eren iunfirawen wael gedaen, 50 Dat sy mit ucb esse
Ind sich des neit en vergesse,
Sy en zone ucb buscb gebere.
Der wort ervroowede sieb Karll sere.
Hey spracb: edeler bere, bauet dancki
56 Dar na en wart yd da neit lanck,
So geynck Galaffers der konynck riebe
84
Wael gemoet ind vroliche
Nach syner doechter vp ercn sal.
Do was cme leue ane zai,
60 Als hey sy do an gesach. Do goeüicb hey zo ir sprach, Hey sprach: dochter, leue mynne» Nw zeret uch godem synne, A 58 Weset vro ind blyde ! Ir soult zo Karls gezyde Myt eroe do neden essen. So en laist uch, doechter, neit vergessen, 5 Ir en zonnet eme houelich gebere! ,
De schoene iunffraw here Antwort erem vader ind sprach, Als ich uch wael gesagen mach. Sy sprach: vader, leue vader,
10 [Als ich uch vermach]
Des ir mich bittet, dat sal alle gader Volle gaen ind gescheyn. Des daer ich wael vur waer geyn, Dat Galya ney en wart so vro.
15 Als do dat yr vader so Hadde gesaget, dat sy soulde Myt Karll essen, off sy woulde, Ja sy wouldet al zo gerne, Nw en stoent Galya zo enbeme,
20 Sy encleide sich schoen ind waele. Dan äff salt ir boren zale. Zo den eirsten deden sy ane Mynnenclicben , as sy was gewane, Eynen rock van pellen baldeckin.
25 Dat en was scharlachen noch brunit, Mer yd was der beste samyt. Den ee man mit ougen gesach. Sold ich nw all desen dach Den mantel prysen ind Ionen,
80 Den de schoene dar en bouen ▲ 58»> An yrren wyssen hals do heynck, Wee waele sy dat ane veynck, Dat wer zo sagen al zo lanck. Des moes sy vmmcr hauen danck,
35 De wael geboren schone. Van golde eyn riebe kröne
85
Satte sy op er vale haer.
Dat hoerte ich sagen vurwar.
Do sy susz erlich wart gezeret 40 lud van orde zo ende erkleret,
Dat in all ertriche
Neirgen en was er geliche,
£n geyne maget, de schonre were
Ind so volkomen an gebere, 45 An yr en wart mit alle neit,
Des wart mir in dem boich gegeit,
Sunder eyn dynck alleyne,
Dat was doch harde cleyne.
Yp yre üncker hant so Wart eyn lyntzeichen erkant,
So ich hoerte kallen,
Da was yr in geuallen
Eyn luchter, do sy was eyn kynt.
Dat moest yr erschynen vmmer synt. 55 Dyt las wir wesen ind staen
lad sagen, wy sy quam gegaen
Mit alle eren iuniSrawen,
De schone waren in truwen
lad harde richeliche gecleit. 60 Abus quam Galya wael gemoit
In yrs vaders pallas. A 59 Allet, dat da ynnen was,
Stoent vp do entgaen sy.
Karlle der iunge ritter vry
Grote sy harde myanecliche. 5 Hey sprach: iunffraue schoen ind riche,
Got groesse uch ind vre iunffrawen!
Blytschafil sunder ruwen
Moest yr vmmer hauen genoich.
Galya antworde eme mit hoescher geuoech. 10 Sy sprach: nw lone uch Machumet,
Der geweldich is ouer Tollet
Ind ouer all ertrich!
Des waenden sy werlicb,
Dat hey also were. IS Der wayn bedroech sy sere.
Als der gruesse do was gedaen,
Ir hende sy da geweschen haen,
Als da zo hoff was gewon.
86
Dyt moget yr gern hoercii säen, ao Wat da Galaffers der konjnck dede.
Harde suesse was syn rede.
Hey heysche Karlle by syne dochter sitzen.
Dat quam eme goden witzen.
Dar na sas selue der konynck riebe 25 Ind dat gesynde do all gelicbe.
Da moeste wael gedenet syn.
De scbencken brachten dar den wyn.
De trussede reicbteden an dat essen.
De wyl Karl sus was gesessen so By Galyeu der iunflfrawen,
Dat wyst in rechten truwen, A 59i> So geschach eme wael wunderliche.
En doechte de iunfFrawe riebe
So schoen ind so wael gedaen, 86 Dat hey yr mynne da hadde yntfaen.
Hey sach sy an ind wart roit.
Van hertzen gewan hey groesse noit.
Na der hitzen ward hey kalt,
Da hey by der iunffrawen sasz^ 40 Dat en des esses alles vergsts.
Doch was dyt recht wonderlich,
Dat Karl Meynet van Vranckrich
Galyen mynne so hait intfaen
Ind hey des neit en hedde waen, 45 Dat sy en mynnede so sere.
Wat sal der rede mere?
Dyt was alles war zware.
Als man do offenbare
Gessen hadde zo hone, 50 Do moeste Galya mit loue
Weder vp yren palas,
Da sy her äff komen was;
Des worden yr lede so mode,
Dat sy van dem iuncheren gude 55 Scheden soulde so schere.
Karll der iungc ritter fiere
Wart sere bedrouet in syme synne,
Dat Galya de konynckynne
So rechte balde van eme geynck. eo Den ruwen, den hey do entfeynck,
De was yemerlich genoch.
87
Alsus ere cyckelich do droech
Des anderen roynne in syine hertzen, A 60 So er en geyn vmb den schmertzen
En wystc, den der ander leyt.
Alsus wart da eyn gescheit
Van Karlle ind van Galyen. 5 Nu en woqlde Galaffers des neit verzeyn.
Do syn doecfatcr vp den pallas quam,
Den slussel hey in dy hant nain.
Vast besloes hey sy dar ynne.
So wee Galya durch ere mynno 10 Ind we euch Karll der synne droech,
Dan äff were zo sagen genoech.
Des wil ich laisscn van der mynne.
Ander wort sal ich begynnen
Van Galaffers ind Bremunt, is Wee si den vreden an der stunt
Seuen tag beide beiden,
So sy vnder eyn neit en wouldon
Orloges noch ouch strydes.
Nu is des gezydes 20 Sesz dag heyn gegaen.
Des andern moest man bestaen
Des orloges an beiden syden.
Des Galaflfcrs zo den zydcn
An syne man grois ind cleync. 25 Hey sprach: ich biddcn uch all gcmeyne,
Dat yr morne by zyde syt bereit
Wan vnser zweyer vrede vsz geit
Sy sprachen: hcre, all vre bede
Doen wyr sunder wederrede. 30 Nochtan bade der konynck riclic
De Vrantzosen sundcrliche. A 60* Hey sprach: ir hcrren alle,
Ir hayt mir mit geualle
Dicke geholpen myner eren. s5 Dat soll yr allet morne ermercn,
Want yd geet vns morne an de noit.
All en soulde ouch Brcmunt blyucn doit,
Hey sal vns mit groessem nyde
Ind mit hardem starcken stryde 40 Morne soechen alle den dach.
Karll antworde emc ind sprach
88
Vor all syn man gemeync.
Hey sprach: Galaffers, konynck reyne,
Gehalt uch wael^ hait goden moyt! 4r> Myn man synt van sulcher doyt,
Dat sy yr deyl wael souUen weren,
All en soulden sy den lyff verzeren.
Ouch wil ich morne an dem gezyde
Selue wesen in dem stryde, 50 So ich best kan ind mach.
Myt descn worden begunde der dach
Da zo dem auende zo gaen.
Galaffers der konynck wael gedaen
Zo bedde do ylen do bcgaen. &5 So daden alle syne man.
Doch ee Galaffers genge slacffen^
So heysche mal lieh syne wapen
Vaste legen by syn bette,
Dat manlich gerede hetto 60 By eme gerechliche.
Karll van Vranckriche
Er leys sich ouch des neit vergessen.
De wapen riebe ind vermessen, A 61 De eme Galaffers hadde gegeuen,
Dede hey by syn bette heuen.
Also deden Euert ind Morant,
De zwene gesellen wael bekant. 5 Der gude schencke Dederich
Lachte syn wapen ouch by sich.
Darnach de Vrantzosen all gemeync
Beydo grois ind cloync.
Nv höret vort, als ich es las! 10 So balde dat volck all slaeffcn was,
Eyn wennyck vur der midder nacht
En sprach Karll van der gedacht,
De eme Galyen mynne
Hadde gesannt an synen synne. 16 Sy en was noch neit vergessen,
Dat hey by ir hadde gesessen.
Als hey da dachte an yr schönes haer,
An yre ongen lutter ind dar.
An yre wangen rosell ind blanck, 20 An yr nasen schone ind neit zo lanck,
An yrcn roden munt, an ir wysses kynne,
89
So dachte Karlle in Byrne synne,
We By by eme were.
Als do der ionghe rittere IS Sonlde gryffen na der iunfirawen vry
Ind By eme da na noch by
Neit en was, dat wist weirliche,
So wart Karll van Vranckriche
Harde leide zo mode. 90 Ay, Bprach hey, aoesse gude
Edele iunfifrawe reyne, A 61b Sal ich nw süss alleyne
Desen koroer dragen an myme hertzen
Ind yr en wissen! neit van dem Bmertzen, 35 Den ich vil starck darch uch lyden!
Zwair, sprach Karll zo desen zyden,
Reden ich doch als eyn dumme.
Durch wat ind war vmme
Solde sy wyssen ind war vmb myn noitV 40 Leuen ich off steroen ich doyt,
Ich wene, des is sy alleyn.
Allen were ich harder dan eyn steyn,
Ich mochte in rechten truwen
Van desem groissen ruwen 45 Zo varen ind verwerden.
Sal ich nu vp deser erden
Myr seloe leydc syn geboren,
Dat myn hertz hat erkoren
EjTi heydene iun£frawe, 50 De wenych achtet vp den ruwen,
Den ich haen durch ere mynne?
Nw dachte Karlle in syme synne:
Och, mocht ich doch vmmer merc
Prys, loff, roera ind ere 65 Mome in dem stryt gewynncn!
Knnde ich dan des also begynnen,
Dat ich were der erste man.
De des strydes begonde dan,
Erworue ich dan eyniche loff, Ao Dat de mere queme in den hoff
An myne iunffrawe Galyen,
By got ind sante Marien,
So souide mir lichte in erem modc
Prouen zo hardem grocsscm gode.
90
A 62 Seit dyt wer all myn gewyn,
By den Iruwen, dat ich Cristen byn, Sprach Karll zo emo seluer do, Ich wil mich reyden dar zo.
6 Dyd was eyn wonderlich dynck. Op stoent der selue iungelynck. Eyn zorkoit hayt hey an gedaen. Stillichen is hey danno gegaeu In den stall by godem mode^
10 Da Affcleir dat rosz godc Inne stoent ind ynne was. Karllo sich des neit cn vergasz, Den breidel goet van goldo richc Nam hey do veil stilliche.
15 Dem rosse hedde hey cn an gcdiicn. Dar na (dat wysset sunder waen!) Lachte hee dar vp dat gude gererde. Myt den gurden beyde Hayt hey id vaste zo gegurt.
ao Eyn schurtzingel neit zo kurt De was gewort van syden, Da mede gurte hei zo den zydeii Den sadel goet van helpen beyncn. Als Karll do dyt alleync
25 All suucr ind gar hadde gedaen. Dar na (dat wysset sunder wacn!) Stillichen is hey weder gegacn Zo syme bcdde, do de waren. Heymelich ind neit offenbaren
30 Zoch hey den koltzcn zo den voren, Dar vpp speyn hey de golden sporen. A 62b Dar nach dede hey purpunt ane Van pellen wys als eyn swane, Vp dat purpunt eyn halsbant guet,
35 Des macht dick wael was besoyt. Vp den halsbant dede hey syn kuret, Dat beste y dat ee quam zo Tollett. Den wapenrock guet ind riebe Zoch liev ouch stilliche
40 Op dat kuret en bouen.
Wat moecht ich den vill louen,
AVee guet der wcre na syncr wyssenV
Ir liocrdtet cn mich hu voren prysen.
91
Dyt sy uch allen bekurt. 45 Opp den wapenrock hayt hey gegart
Gosobel dat schwer! guet.
Den schilt nam hey mit stedem moet.
Myt lysten hey syn dynck anfeynck.
An synes swerdes knofif hey heynck 50 Den goden heim mit golde berant.
Ein glauye nam hei in de hant.
Myt desen is hey danne gegaen,
Da hey dat rosz hadde lassen staen.
So balde hey by dat rosz do qaam, 5G Harde hey yd mit dem zoume nam.
Hey trat vaste in den steryp.
Harde schnelliche hey do schreit
Middes in den sadel bogen.
De rede is waer ind vngelogen. 60 Dit dede Karlle van Vranckrich
Des n achtes so stillich,
Dat dyt neman en vemam. A 63 Nw boeret sagen , we hey quam
Mit houelichem seden
Vur de selue portze gercden,
De zo der Talgen wart vs geynck. 5 Mit Worten hey do aneveynck.
De portzener, de der portzen plach,
Alsus bade hey in ind sprach:
Och, du gode portzenere, - Dat dich got vmmer ere! 10 Las mich zo desen zyden
Vsser deser portzen nw ryden!
Ich wil ryden vp dat wasser schawcn,
Off der vyande eynich zo trawen
Dar her ouer begynne zo kercn. IS Den wyl ich sunder erueren
Bestaen, dat wys weirliche!
E ich van eme wyche
Ind hei ouch van mir geschcidc,
Vnsser eyner deit dem anderen leide, io Als der portzener gehorde dat,
Dat en Karlle so sere bat,
So dede hey eme syne bede
Sunder eyniche wederrede.
De portze vp sloes hey eme zo hant.
92
25 So schere Karll do quam gerant
Op der Talgen ryuere,
So begonde do barde schere
Der tag vsz brechen ind vp gaen.
Eyn neuel gruwelich gedaen so Er hoef sich op der Talgen vloit.
So Karll der iunge degen goet A 63b Vur dem neuel zo den zyden
An ander halff der Talgen syden
Neman t gescyn en konde. 35 Nw hadde sich ouch an der stunde
Kayphas der beide gemeit
Gewapent vp syn rosz bereit.
Dat was syn wil, dat hey soulde
Op de Tage ryden, dat hey wolde 40 Ouenture soechen ind streyt.
Nu en kunte ouch Kayphas zo deser zyt
Vur dem neuel dar ouer neit gesyn.
Das hoert weirlichen geyn,
Dat Karls rosse do barde sere 45 Begonde weyen, dat id der here
Kayphas hoerte ouer den vloet!
So schere der heyden stoeltz gemoet
Des rosses stymme hadde erkant,
So reiff hey sero ind alzo hant: 50 Wer beldet da vp der ander syden?
Karlle reyff weder zo den zyden:
Hye beldet eyn man alleync.
Vur ich dyr dat erscheyne,
De durch eynes mannes wille 55 Weder offenbare noch stille
Ke3rner helpe neit engert.
So lang so mir myn swert
Alle blyuet in myner hant,
So doen ich dalynck weder want 60 Durch eynen man, dat wys vur waer!
Dyt leys eme Kayphas barde swaer,
Dat Karl so stoltzeliche sprach. A 64 Hee reiff : so mir de gode dach,
Nu las mich ouer vp dat lant
Myt myme rosse swemmen!
Mich moesse van dem wasscr dan, 5 Allen sy du starckcr dan eyn man,
93
Ich bestaen dich do al snndcr wa}*7T.
Kaypbas reyff: dyt sy gedaen!
Nq Begen dich, here, vaste!
Ich sal dich mit goder maesse 10 Dyne wapen laysaen drugen hje.
Ind wat dan dar na gesche,
Dat gewerde yd, we id mach!
Karll reyff weder: so mir rayn krach^ Dyt en blyuet dal^iick an mir. is Ich moesz dar ouer zo dyr.
Dat Karlle do was so stoltz gemoet. So kone ind yan so hoer daet, Dtt rede eme allet 8}ni edel art. Och dede en keren vp de vart s© Galyen mynne der iunffrawcn, De hey mit goden truwen Sere mynde vsser der geuoich. Nw höret van Karlle, wy hey sloech Syn rosse mit sporen an der stunde !
2S Oaer dat wasser hey do begunde Swemmen, so ich haen vemomen. Nw was dat rosz so volekomen, So grois, so starck ind onch so stranck, So hohe, so dick ind so lanck,
» Dat yd so rechte lichteliche ^ ^^ Mit Karl van Franckriche "Ouer swam, so eme ney De syden netzde noch onch de kne. Noch was dat id eyn groisse kracht,
^Dat dat rosse mit solcher macht Mit Karlle gewapent ouer swam. Als hey vp das lant do quam hid bey Kayphas hedde gesehen, Des wil ich der warheide gehen,
<« 80 doechte en so eyn wonder groes, Dat des Karll so sere verdroes. Doch we id dar vmb wer gedaen, Karlle begonde do aue zo staen Van Affeleir dem rosse gude. ^ Hyt wysen synnen, mit stedem mode Stach hey de glauye in de erde.
Den guden schilt van duren werde
Leynde hey an den schacht syn.
94
Dar na begonde eyn sonnen scbyn 50 Durch den neuel brechen.
Alsus so hoerde ich sprechen,
Dat Karlle de wapen syne
Drugede in dem wapen schyde.
So Kayphas all stille heilt 55 Ind nyc keyner vnzucht en weit.
Als do Karlles wapen drugken waren,
So knedo hey all offenbaren
Ncder vp de erde.
Der gotz gnad deit hey gerde. 60 0 zo hemel dat hey sach,
Vnssen hcrcn dat hei an sprach: A 65 Och, herre got der gude,
Durch vr heiige oytmode
Bedencket hude myne noit
Ind verbeit mir lesterliche daet 5 Vur dem heyden Zarrazene,
De noch hude dem leuen myne
Harde sere varen sali
Verleynt mir schere guet geual
Durch de maget vrye 10 Vr moder sante Marie,
Vp dat ich noch an deser erden
Vch zo deenste moesse werden!
Nv hoeret vort myne redel
Wee Karll susz lach in syme gebede, 15 So reiff Kayphas der Zarrazyn:
Wee lange sal dyt merren syn?
Sollen wir dalynck eyd zo hou£fe?
Ja, sprach Karll; we dare ich id kouffe,
Ich sal den lyff mit dir wagen. 20 Sander eynich lenger verdragen
Spranck hey vp dat gode rosz.
Des en leis hey sich neit los.
Den schilt hey an den hals peprant.
Den heim greiff hey in de hant, 25 Harde hey in vp syn hoefft steys.
De glauye hey do neit en leis,
Vnder den arm hey sy want.
Alsus is Karll do vort gerant
Ein wenynck bas, dan eyn Sprunge. 80 Als Kayphas den helt iunge
95
A65i KtfUe her zo emc komcn sacli,
Do reiff hey eme ind sprach:
Junck man, haldent stille!
Des biden ich uch durch roynen wylle. S5 Mich duncket ind haen vemomen,
Wee yr ncit en syt so volkomen
Des lyues nach der machte,
Dat ich mit ach icht veclite.
Wat hulpe mich, dat ich uch nemo 40 Den lyff, dat mir neit wacl en zeinde,
Wan ir syt krancker, dan ich byn.
Hait ir eynichen wysen synn,
Zo begynnet uch weder basen ! . .
Durch dat, wan ir mich duncket kone. 45 Begande ich uch deser heyden grone
Myt uch zo stryden in eynicher noit,
Ich hedde uch balde erslagen doit.
Dat wer schade , sprach zworen ;
Ir moget noch in kürten jaren ^ Mjt geluck werden eyn beirue man.
Wat mochte mir gehelpen dan,
Dat ich uch zo tode ersloege?
Karll was hoesch ind geuoege.
Hey antworde Kayphas ind sprach: uBere, god ind der godo dach
Müssen ach vmmer Ionen,
Dat ir mir so gerne wilt schonen.
Doch weil uch duncket, ich sy kranck,
Ir en scheident dalynck sunder wanck ^ Van mir, dat sy uch nw gesacht,
Der ir uch so sere yermesset. ^^^ Ecker dat ir mich neit en esset,
So mach is alles werden rait.
Na hoeret, we louelich dait
Dat Karll do dede van Vranckriche! 5 Den schilt warp hey do hindcr siehe.
No sich hee, sprach hey, Zarrazyn,
Dyt is mich vmb de truwe dyn,
Want myr dat were vnmere,
Dat dyr geschech de ere, 10 Dat du mit dynes speres orde
Bteches nach mynes Schildes borde.
Ich kennen mynen haltberch so goet,
96
Dat ich neit en achten vp de spoet.
Steches du dar vp mit dyme Bpere, 15 Wes heildesta? nii lais loefFen here!
Sich, hye vyndestu mich bereit.
Nu hoerte sagen in waerheit,
Dat Kayphas so wart erueret,
Wan Karll den schilt hadde gekeret 20 Hynder den ruck sunder noit
Ind hey so cleyne vorchte den doit
Vur syme sper, wee scharp id were.
Des gewan Kayphas al sulch eruere,
Do hey neit gaen Karlle soulde 25 Ind gern vp en stechen woulde,
Dat eme syn sper vnwerde
Begunde sincken vp de erde,
So sere erbeuede eme der lyfF.
Karll was an der ioesten styff. 30 Afifeleir sloeg hey mit sporen. A 66b Kayphas hadde hey recht erkoren,
So der valcke den wilden vogel doet,
Den wenych achtet vmb syn guet.
Karll Meynet de fyere 35 Stach Kayphas in de lumynere.
Dat vmster ouge hey eme gerächt.
Vort sagen ich uch, dat hey en staech
Midden durch den steime,
Dat eme de bloedige heyme 40 Vsz begunden zo vallen.
Des moeste Kayphas do vallen
Van syme ros^e neder.
Dar na en roerte hey seder
Weder voesse noch hende. 45 So schere Karll do erkande,
Dat Kayphas do doit lach,
Nw moget ir hoeren, wye hey sprach.
Wat sages du, rechter zage?
Wan quam dyr hude an desem tage 50 So stoltze rede in dynen munt,
Synt du so balde an deser stunt
Zo dem dode bis gequält?
Du souldes woul haen erualt
Myner dry, dat wysses zworen! 55 Mer dat got all oflfenbaren
97
Syne genade an mjt erscheynet Ind dat mit truwen halt gemeynet. Des gannet mir, here, dat mir moeasa Vr deenst werden harBe soeaae. 60 Als do Karll geredde also, Aae stoent hey ind zo Crosebele vaaer der scheiden. A' 67 Alda sloeg hey vp den heyden Kayphaa ayn hoefft äff. Dar vmb en was en neit ein kaff. Dat honet hei zo sich geprant, 5 An Kayphaa sadel hey id bant. Dar na aasz Karlle do schere Vp syn gnet rosz Affelere. Des heyden rosz hey danne leide. Snsz volgede Karlle beyde to Kayphaa rosse ind syn honet En were eme neit erloo'et Dat groesse geluck van gode In ayme groessen gebode, Hee soulde do wol bleuen syn doit. 15 Su8 begonde Karlle all sunder noit Weder ouer swemmen do. Dese rede wil ich ee zo He lassen blyuen ind wesen. Van Dauid sal ich lesen
■
so Karllea bewere van Vrancihrich,
We hey des morgens gezogenclich
Vp stoent ind soulde gaen
Vor synen iuncheren wael gedaen,
Eme zo langen cleider ind schoen, s5 De he ane soulde doen,
Ind hey neirgen do en vemam.
Als hey do vur Karlles bette quam,
Da hadde en wunder sere,
Wa syn iunchere were. 30 Hey soechte still her ind daer,
Hey en konde seynre neirgen werden gewaer. A 67b Eyns dyngea versan sich da Dauid.
Hey begonde zo soicken zo der zyt
De wapen edel ind riebe, » De Karlle des auentz he3rmeliche
By sich hadde doen legen.
98
Dauid begunde dat bedde vp zo wegen.
De wapcn soechte hey dar vnder.
Des nam en grois wonder, 40 Dat hey dar sy neit en vant.
Van danne gcynck Dauid zo hant
Zo dem stalle vernemen mere,
Off noch Affelelr dar yn werc.
Do hey dar qiiam^ yd was en wech. 45 Och got here, willichen vngerech
Hadde do der aide Dauid
In synie hertzen zo der zyt!
Hey begonde weynen ind clagen,
Hoer reiffen ind haiitslagen. 50 Och, sprach hey, got, vil leue here,
Nu haen wyr im susz louebere
Karlle vnsen heren verloren.
Hey, were mir leuer nye geboren,
Dan hey vns susz lesterliche 66 Hye in desem vremden riche
Haue verlassen susz allende.
Dyt is vns groesse myssewende,
Sprach der aide Dauid.
Wyst ich doch zo deser zyt, 60 Wat ich mich her vmb mach vermoden!
Begonde sich Karlle also vermoden,
Dat hey verholen ind stille
Durch der richer *wapen wille
Sich van vns hait gekeret, A 66 So en hat hey sich neit sere geeret.
Ouch soullens wyr anderen hauen schände
Ind katiue blyuen in desem lande.
Och, sprach hey, Karll van Vranckriche, 5 We hais susz du dümmeliche
Ind in so yemerlicher maessen
Dese gude ritter hye verlassen,
De durch dich erue ind lant
Gar hant verlassen vsser der hant 10 Ind sye des waenden mit stedem moede,
Wee du is yn noch mit groessem goede
Seine wael souldes Ionen,
Off du noch quemes zo der krönen !
Nw bistu vns nw allen intfaren. 15 Dauid begonde sere karen.
99
Eme -was vill wonder leyde do. Eme aselucr sprach hey zo: Wyst: ich doch 20 descn zydeo, Wa Izacyne na rayme heren ryden, 3u Ich woulde na rennen ind draaen, AIb ic^li de wort hedde entzauen, Ach ^ouldet wol also höhenden, Dat icih en weder dede w^enden. Nu ötä wysten doch neit do Vrantzosen 95 Vmb JCarlles dayt ind Dauids kosen. Sy I^^en noch alle vp eren bedde. Off Ä<ili nw de Stade hedde Ind y^rs ouch woldet erbeyden, ►^ ^^oulde ich uch bescheyden, so Wat Dauid dede der aide man. So i^^li yd vur waer gesagen kan, ^ ggb Zo ^«m stalle hey balde geynck,
1^®^ Ireydel nam hey, do he heynck, Üeocx perde dede hey in den munt. 3& Dar jjg sassc hey zo der stunt Hat'fie balde vp dat pcrd STinder sadel ind swert. Wunderlichen sere ylet hey do, ^^ dat hey kam zo der portzen zo, *^ ^^ Karll syn here was vsz gereden. ^yt boeschen worden , mit wysen seden *»egunde hey vragen do mere Oeu seinen goden portzenere, Off hey do in kürten zyden <!mant gewapent seche ryden Vsser der portzen schone. ^Y Machumet van dem trone, Sprach der portzenere, Ja ich leys den seinen here ^ Vsz ryden, der gesteren ritter wart. Hey sprach, er soulde in kurtzer vart Her weder komen in de staet Als Daoid gehorde dat. So enbedde hey neit, dan alzo hant ^ Balde is hey da nach gerant. Nw halt Dauid balde erkoren Van Affeleir de voes sporen, De leden en do schere
7*
iOO
Vp der Daligen ryuere. 60 Als Dauid do vp de Dahge quam, So sach hey vort ind vernam, Wa Karlle syn leue here Van middes der Dahgen harde sere A 69 Her ouer swymmen began. Ind als hey dat lant gewan. So reyt hey vort ind sprach: In den namen here gode^ iuncbere, 5 Wan komet ir? was is de mere? War vart ir, rechter dummer man? So mir got ind sante Johann, ^ Sprach der aide Dauid, Vermocht ich id, ich soult zo deser zyt 10 Vch sere slaen vp vren nacken Ind ouch an vre kynbacken. Wee doerst ir uch des ee bewaren, Dat ir van vns soullet varenV Were uch nw eyd myssescheit, 15 Ir sprechent, ir en mocht is neit. Nu saget , van wannen kompt dat rosz, Dat yr da leydet also losz? Wes was dat hoebat groes ind breyt, Dat gebunden an dem sadel heyt? so Karlle antworde eme ind sprach: Meyster, durch den guden dach, De vns allen geuet liet, Enzornet uch so sere neit! Dat wysset, sprach hey, sunder wayn, 25 Han ich nw dumheit gedaen, Dat wil vort zo allen zyden Harde gerne vermyden. Dauid sprach do: ir redet waele. Gegeueu sy uch nu dese vale, so Vp dat irs uch me wilt gemaessen Ind alleyn vre ryden laessen. Karlle sprach: Meister, dyt sal syn, Wylt ir nw vort, ich doen uch schyn, A 69^ Wan ich kom off wa ich was. 3ft Huden morgen vro quam Kayphas Op gein reuyre zonen sich. Meister, also dede ouch ich. Myt ouenture, we dat were»
101
Quam ich dar «ucr by den here.
M So Bchere ich dar oaer kam^ Dat ich en ind hey mich veraani, So sprachen wyr der wordo so vele, Dat id zo leest vsser dem speie Taschen vns beyden sere geynck.
4» Zo syme sper dat hey veynck. So dede ooch an dat myn. Got leys syn genade mir schyn, Dat ich en durch de steime stach, So dat hey en hoerde noch en sach.
50 Yan dem Stiche bleue hey doit. Deae ouenture ind dese noit [Dyt solt yr nemen allet vur dat goit] Gescheide mir vp der hoydcn. Alans bin ich gescheiden
55 Yan der ander syden der Tahgen vloit Dit solt yr nemen allet vur dat goit, Leue meister Dauid, Ind nemet hye zo deser zyt Dyt edel rosz groes ind schone,
«0 Halt nch van mir zo lone! Dauid lachte do der worde, Da hey van syme heren hoerde. Hey sprach: gehaldet uch wael, here! Yeh is hude geschyt groes ere «5 Ind der alre meyste loff, De ee quam in Gal affers hoff. We ich uch schulde, ich bin is vro, Dat id uch is ergangen so. A 70 Den prys, den ir uch hait ermeret, Des soullen wir anderen syn geeret, Edel here van Franckriche! Nw danae laist vns vroliche
5 Zo der stat yn ryden schere! Susz kerden sy van dem ryuere. , Als Karll do in de stat quam Ind Galaffers de mere vernam, Wee hey Kayphas hadde erslagen, 10 Dat wyl ich var waer sagen, Da ward ia der blyde ind vro. So daden alle de geyne do, De zo Tollett ynnc waren.
102
Och, got, hero, we offenbaren
15 Vrouweden sich de Vrantzosen alle, Dat yr here mit soulchem schalle Erworuen hadde so groesse ere! Dat wysset ouch vur war mere, De zo der Stade waren cn bynncn,
20 Se leuen alle mit goden synnen Karlle den iungen man beschawen. So dede Galya ind ir iuntifrawen. Sy geynck lygen vp eren palas, Da de veynster dat schoenste was.
S5 Do hoerte sy alle ind sach, So wat man dede ind sprach Dar neden vp yrs vader houe. Sye vreuweden sich sere van dem louc. Den yrs hertzcn leyff hedde gewonnen.
so Sy mocht is eme ouch gerne günnen, Wan sye meynde en vur alle de man, Der künde dat sy ee gcwan. A 70^ Nv is Karlle van Affeleir gestaen. De wapen hat hey vsz gedaen.
aß Van pellen dede hey cleider ane, . Als syn art wael was gewane. Karll stoent syn leuen wael. Syn haer was krusel ind vael. Da Galya vp yrme sael lach,
40 Zo Floretten dat sy sprach : Florette, leue iunfFrawe, Du weres mir ee getruwe Vur allen mynen iunffrawcn gemeit, De neit en wysten myne heymlicheit.
45 Florette hertze gude,
Nw proue dyt mit soessem mode, Ich en mach dirt lenger neit verhelen, Sich, des mans myune deit mich quelen. De da stoet vp gerne houe
50 Ind hude erworuen mit loue Pris, rom ind werlt ere. Florette, leue junfFraw gehere, Nu gyflf. mir rait, da ich en gewynne, Off ich verleisen myne synne. O wach, we selig dat hey were, De vrolich verholen were
Oii
103
In wysßeii armen
Myt leue moeste erwärmen!
Florette, hei*tze ni}Tine, 60 SicL, we wael steet eme syn k3rnne!
We wael stet eme der rode munt!
Ocb, moclit ich den zo eynre stunt
Küssen, als inyn wille were,
So wer vergangen all der ßwere, A 71 Der mir in der werlt ee geschach.
Florette, so mir der gude dach,
Wee ich yd ane möge gevayn.
Ich mach en eme vnderdaen. b Tollet ind all Hyspanien lant
Komet noch in syne hant.
Florette antworde Galyen do.
Mit worden sprach sy ir do zo:
Galya, hertze mynne, 10 Mir is we, dat ir der synne
All suuer gaer syt verwoit.
We mochte das duncken goet,
Dat ir mynuent eynen cristen man,
De rechten ewen nye en gewan? 15 Myn soesse iunffrawe, lasset dese zale!
Ir en doet en truwen neit waelo,
Begunt dyr keren vre synne
An eyns cristen mans mynne.
Galya, ir hoefft dar ncder slocg so Ind bedacht her vmb genoich.
Sy sprach: dys bin ich wael wert.
Wer greiflfet in eyn bare schwert,
Hey is wael wert, dat he sich snyde.
Wat soulde mir dyr an desem gezydc 85 Alle myns hertzcn wille gesacht,
Synt du mir sus vnbcdacht
Weder redest den besten man,
De van syner zyt ee loff gewan?
Du spreches ouch, dat hey ne en gewönne 90 Ney rechten ewen noch en könne
Leuen, als wyr Zarrazene. A 71b Dat nemen ich vp de truwe myne,
Dat syn got verre besser is,
Dan de ynse; des machen ich dich gewjs. 55 Syn got sitzen hye en bouen.
104
Durch recht soullent en alle de loucn,
De in der werlt synt gemeyne.
Syne genade en is neit cleyne.
Syn got kan iiemen ind geacn. 40 Hey doet alle creature leuen.
Weder en is yd allet spoet,
Dat wyr hye hauen vur eynen got.
Florette, leue mynne,
Nw proue an dyme synne, 45 Wat kan vnse got gedoen?
Hey heisset vns allen wael geroen.
Hey en deit vns ouel, hey en deit vns wacl,
Hey en kan geynre hande zal,
Hey en kan neyn noch ya, 50 Mer dat hey steit gezeret da
Van golde gegossen vp eyme steyne.
Sich, quemes du alleyn
Mit eytne staue vp en gegaen
Ind begontes du en vp syn hoefite zo slaeo, 55 Hey en Sprech da nummer weder wort.
Her ane saltu prouen vort,
En wer der Cristen got nei goet,
Karlle en mochte de schone dayt
An Kayphas neit syn geschyt, 60 Nochtan hait mit der cristener deit
Mytne vader behalden syn ere,
Dat eme harde dure were,
Soulde hey sich mit syme here A 72 Gestalt hauen zo were
Weder den kon3mck Bremunt;
Hey were in harde langer stunt
Bede verdreuen ind verhert. £» Dit haent de Cristen al gewert .
Mit yrs godes krafft ind yrmc lyuc.
Florette, leue, en sy neit styuc!
Gude mynne, bedencke dich
Ind do du willicliche als ich! 10 Bekere dich an den waren got,
Des gewalt ind gebot
Ouer all ertrich geyt!
Galya de iunffrawe gcmeit
Sachte Floretten dis zo vele 15 Mit mancher hande byspele,
105
Dat des was vele ind genoicfa.
Dar na zo lest mit hoescher vocg
Antwort Florette yr iunfTrawen.
Sy sprach: nw man ich in truwen, » so Galya, bertze iunffraw myn,
OfF wyr gerne woulden gyn
Cristen, we wirs soulden plegen.
Wyr gyn doch mit heydenschafft belegen.
Des bescheiden ich dich, leue! 15 Ich sachte dyr zo hant sander breue,
Wetf ich in myme synne
Droge Karlles mynne.
Wooldestu noch mit bescheydener dait
Darch rechte truwe mir geuen rait, so Dat ich Karl van Vranckrich
Gesprechen mocht heymelich,
Ich soulde mit eme noch reden so, A 721» Dat wirs alle worden vro.
Al^ Florette da gehorde ind sach, 95 Dat Galya so rechte vle liehe sprach
Ind sye ouch sode wort
Tan cristen ewen da sade vort,
So dede der almechtig got *
An Floretten sere syn gebot. 40 Hey sante ir an ere synne,
Dat sy gewaer mynne
Ouch zo der cristenheit gewan.
Dyt dede der got, de wael kan
Alle djoick zo gode machen. 45 Florette begonde zo lachen
Ind antworde Galyen zo hant.
Sy sprach: iunffrawe wael bekant,
Nu weset vro ind blyde!
Ich wyl zworen an desem gezyde 50 Mit ach (dat wysset suuder waen!;
Alle de Sachen ane gaen.
De uch leue sint ind goet.
Ouch sol ich mit bescheydener spoet
Karlle van Franckriche sft Vch sprechen doe heymeliche.
Nw en vrage neman sere,
Oflf Galya do icht vro were.
Ja sy wart so rechte vro,
106
Wan Florette do gesprochen hadde also Ind sy ir so goeden trost gafF.
60 Deser worde wil ich nw wosen äff. Van Kayphas hoeret vurwart sagen, De da zo tode lach erslagen Van Karlles hcnden vp dem reuyre! Nw was de mere harde schere A 73 An sjnen oemen Bremunt komcn. Als hey dat leit do hadde venomcn, Dat syn neue was erslagen doit, Da staelte hey jamer ind noit.
5 Hey begonde weynen ind clagen, Sich ryssen ind hantslagen. 0 wach, we is mir gescheit, So mir nu erslagen leit Kayphas niyn neue der vromste man,
10 De van syner zyt ee Icyff gewan !
All wcncnde geynck do Bremunt schere Mit mcnchcm heiden vp dat ryuere, Da syn neue doit erslagen lach. So balde en Bremunt gesach,
15 Do warde erae van ruwen also leide, Dat hey neder vp de hey de Drv werflf van eme seluer lach. So hey en horde noch cn sach. Als hey zo eme seluer quam,
20 Kayphas hey in de schoes num. Owe, sprach hey, neue myn, Dat mir ee soulde werden schyn Van dyr sus grois hertzo ruwen! Nw was ich uch doch ee getruwc,
20 Machumet, geweidiger got!
Durch wat hait dyr vr gebot •
Ouer mynen neuen gedaon, Dat yr en doit souldet lassen shvcn? So gerne dat ich uch dende ce,
30 Nw wil ich vemerlich hee
Mit heres kreffte in dcscm lande Ind rechen nach wylle mynen andc. Wat hulpe, dat ich des vyl sade? A 73b Als Bremunt Kayphas clagede,
35 So dede hey en alda begraucn. Vort, so ich yd hau cutzauen,
107
Geynck hey weder an gyn gczelt
Ind reyff do seluer ouer dat velt.
Hey spracb: yr heren^ nw weset bereit 40 [Ind ouer all syn her breyt]
Mome an dem dage by zyde!
Ich wyl zworen mit groessem nydc
Hoemoet dryuen vur ToIIett
Ind hauen etzeliches Schildes breit. 45 Off man zo hauwct myr den m3aien,
Ich doen mit zome erschynen,
Dat mir hudc hye is gcscheyt.
Dalynck me en mögen wyr neit
Eyn geyner hande stryt gedoen. 60 Der auent kompt, wyr moessent roen.
Xw hoeret weder von Karlle vort
Ind mercket rechte myne wort!
Da hey des auentz hedde gesscn
Mit Galaffersse dem vermessen 55 Ind id vort bas an de nacht geynck^
Galaffers da ane veynck,
Dat hey zo bedde ylcn began.
So dede ouch Karlle ind syne man.
Als Karlle do vur syn bedde quam, 60 So ich yd rechte vernam,
Ind eme Dauid vsz souldc docn . Beyde hosen ind schoen,
So gedacht eu euer an dat sitzen,
Dat hey mit leuen witzen 65 By Galyen hadde gesessen,
Beyde gcdruncken ind gessen. A 74 Van deme gedancken (dat ^visset vur waer!)
Wai't eme leicht ind swaer.
Syne synno worden so manychualt,
Dat der iunge ritter halt 5 All gecleidet vp syn bedde velc
Ind dar zo gar zo viele,
Dat mant wael weder mochte machen.
Dauid stoent ind begonde zo lachen.
In gotz namen, sprach hey, goede hcre, 10 Durch wat so vallet ir so sere
Vr bedde? sat yr mir, durch got!
Karlle sprach: ich en doen is durch spoct
Ind ouch durch kurtze wyle.
108
Dyt durde wacl eyn halue myle, 15 Dat Karlle in soulchen gedencken lach,
So Dauid stoent ind zo sach
Ind hedde eyn kertz in syner hant.
Als Elarlle do mennych vme want
Mit gedencken haddc gedaen, M Vp stoent hey ind begonde zo gaen
Ysser der kemenaden.
Dauid (dat en got moesse beraden!)
Volgede eme vaste mede.
Dat reit eme syn wyse sede. S5 Karllc leyd Galyen mynne
Ind dede en gaen mit synne
Vur den pallas (dat wisset iit truwen!),
Da Galya mit yren iunfifrawun
Vp was al sunder wan. 30 Nw deit vns vort dat boich vcrstaen,
Dat Galya an der seluen nacht
Vmb Karll was in mcncher gedacht A 74b Ind sy is neit gelassen en künde,
Sy en geynck lygen an der stoende 35 Op irs pallas veynster dare,
So des neit en wart gcware
En geyne ire iunfifrawcnn,
Sunder Florette in rechten truwen.
De zwa de lagen do beydc 40 Bewonde zesamen vuder eymc cleyde.
Also Galya Karll van Vranckricho
Do hoerde wandclen heymeliche
Da nedene vur crem palase,
So sprach sy stille ind gedwase 4» Zo Floretten der meysterynnc:
Uoerstu yd, den ich do mynneu?
Mich duncket, dat hey neden geyt.
Florette, durch rechte hoeschet,
Nw laesz vns lygcn zo vcrmocheii 50 Ind hooren, off hey yd souldc sprechen.
Mich duncket an deser zyt,
We da by eme ge Dauid.
Also doen wyr, sprach Florette do.
Nw lygen wyr ind hauen ro. 55 Wyr mögen lychte get vremder merea
Van Karlle vernemon dem heren,
109
Wan so rechte duster ts nw de nacbt,
Dat sy Galya dyr gesacht,
Hej en kan mit alle neit gesyn, ao Dat wyr en bouen eme leyn.
Nw wuDderde Dauid harde sere,
Wat dat dode, dat syn here
So lange vur dem aale geynck.
Mit worden hey do ane veynck. 86 Och, sprach hey, leue hcre myn, A 75 Durch rechte trawe so doct mir schyn,
War vmb wachet ir sus lange?
Nw was oach Karlle harde bange.
Bis hey Dauid sachte mere, 5 Wat en dwanck ind wat eme were.
Hey sprach: ich en kan id dyr neit verhelen,
Eyn dynck doet min hertz quelen.
Ich en weis, off id mynne sy.
Synt deme tage, dat ich sas by 10 Mynes heren doechter, den schoenen Galyen,
Synt en mocht ich is ney verzyhenn,
Mich en duchte, dat de iunffrawe here
M3rr alle zyt vur den oagen were.
Durch de leyffde ind durch de zale 15 Gaen ich gern vur desem sale,
Want Galya de schone iunffrawe
Hey vppe wonet sunder ruwe.
Dauid was witzich ind vroet.
Id endoechte en ouel weder goet, so Dat Karlle in syme synne
Droich' de hoche mynne.
Hey. en woulde en dar vmb scheiden neit.
Ir soult wyssen, wat hey reit.
Hey sprach: here, geit ruwen! 15 Wyr en moegen daljmck neit doen
Zo desen dyngen keyne daet.
Geit slaeffen! es wurt goet rait.
Karlle sprach: ich mach so doen.
Sal ich yp mynem bedde roen, 30 So ganck Dauid ind mach yd weder,
Ich en sal neit langer seder,
Ich komen na dyr harde schere. A 75b Susz geynck Dauid ind machede fiere
Dat bedde weder, als id was ee.
110
.15 Ilcddc da Galyen gewesen wee,
Sy weres all vergessenn,
Want Karll der iunge helt vermessen
So sere sich clagcde vmb yr mynne.
Hey dachte ouch lutzel an syne synne, 40 Dat sy da bouen eme id were.
Och , lierre got , we sere
Vrauwede sich Galya vmb de wort,
De sy van Karlle hadde gehoert!
Myt Floretten geynck sy balde do 45 Eyme cleyncn nietzloche zo,
Dat stoent zo dem nedersten an dem aale
Gemachet by der erden waele.
Als Galya quam vur das loch,
So hoerdo sy Karlle da staen noch 50 Wacl by , neit verre danne.
Da rcyff sy dem iungen
Myt cleyner styme gezogenlich.
Nw hadde Karlle van Vranckrich
Galyen styme balde verstaen. 55 Balde is hey vur das loch gegaen.
Als Karll da vur das loch quam
Ind Galya en da vur vemam,
Do grote sy den heren
Myt harde groessen eren. 60 Ouch vragede sy en stille,
Durch wat ind durch wes willc
Dat hey do geynge so spade.
Karlle autworde ir gar drade
Anders, dan yd doch were. 65 Hey sprach: iunffrawe louebere, A 76 Dat ich hye sus spade gaen,
Dat is durch kurtzwylo gedaen,
Want ich neit slaeffen noch en mach.
Florette do vur Galyen sprach 5 Ind begunde vur munde ir iunffi'awen.
Sy sprach: dat nemen ich vp myne tmwen,
Her Karll, yr endoerfft des loenen neit.
Vur waer uch des zo myr verseyt,
Myn iunffraw Galya hat vr wort 10 Van orde zo ende wael gehoert,
We ir uch mit drouem synne
Sere cUget vmb erc mynne.
111
Dyt weys sy ind boerte id waelc.
Durch dat laszet wcscn vr zaie! 15 Mjii iunffrawe sal genad keren.
Dar vmb sah ncit ir uch crueren.
Zo uch (dat weis ich vur war, sunder wan)
Sv hait erbarmedc des intfacn,
Wan yr uch verholen ind stille Sfo Claget durch yrc mynne.
Nw weset vro ind blyde!
Myn iunffrawe is zo dcsem gezydo
Durch dat komen vur dyt loch,
Dat sy uch wilt geuen noch 23 Weirlichen yren mynnen truwe.
Och, sprach Karlle, soesse iunffrawe,
"War vmb spoet ir mynre so sere?
Sy en deit in rechten truwen here.
Sprach Galya selue do. 30 Wilt ir, ich geuen uch e zo
Mit sicherheyde myner truwen pant. A 76b So edel ich uch haen erkant,
Mir mach al goet van uch komen,
Ouch mogent ir mynre gewynnen vromon. S5 Karlle antworde do Galyen:
By got, iunffrawe, ind sant Marien,
Dar zo souldet ir zo edel sin,
Dat ir yd souldet spoeten myn.
Dit duncket mich groes vngeuoech. 40 Ich woende, myner hcdet yr gespoet genoch
Florette vr meysterynne.
Galya de iunge konygynne
Antworde des Karlle schere do.
Mit worden sprach eme aus zo: 46 Here, dat wysset, so mir got.
Wir en haen vre en geynen spoet.
Id is all waer, dat wyr sprechen.
Nw laist uch. des neit vermessen,
We uch duncket, we wyr synt beiden. 60 Ir soult des wael werden bescheyden,
Dat ich ind myne meysterynne
Cristen syn in vnsem synne.
Als da Karl vernam van der iunffrawen, Dat sy ir zale meynde mit truwen 66 Ind id was waer, dat sy sprach.
112
Mynnecliche hey sy do an sach
Ind begonde sicher rekende do.
Dem loche trat hey nare zo,
Dar durch reckede hey syne hande. 60 Da gaue sy eme yr tcuwen pande.
Galya de wael geborne gude
Gelonede Karlle mit stedem mode,
Dat 8y numer anderen man en neme,
Dan yn, we wael hey ir ouch zeme. A 77 Dat geloeffde hey dat selue ir ouch weder.
Ich wene, ee off seder
Ee eyniche mensch dar queme,
De so groesse vrouwede verneme, 5 Als sy zwey in yrme hertzen
Zo samen sunder schmerzen.
Nw hedden sy sich gerne gekäst,
Do en mochten sy neit der gelost
Noch volkomen noch vollen bringen. 10 Dat quam van des loches engen,
Dat sy mit yren munden
Sich neit gerechen en künden,
Als sy gerne hedden gedan.
Karll sprach: ich woulde, dat hei were vergaen 15 Ind got syn sele hedde vur wäre,
De dyt loch enge machte mit vare,
Ee so enge ind so cleyne,
Want ich, ionffrawe reyne,
Vch harde gerne kusde. 20 Och, here, we wael es mich ouch luste.
Sprach Galya de schone iunffrawe.
Doch dede sy eme groesse truwe.
Sy stachde eme in den vynger syn
Dat aller beste vingerlyn S5 Van golde ind van gesteyne,
Dat in der weit gemeyne
E eynich mensch mochte geschawen.
Nochtan wart Karlle van der iunffrawen
Der gurdel, den sy vmb droich. so Der was rieh ind edel genoch,
Besser, dan ich gesagen kunne. A 77b Der geue got Galya wonne.
Sy bat do Karlle harde sere,
Dat hey van bogen hertzen were.
113
35 Sy sprach : hcre , weset blyde
Ind ouch vrom morn in dem stryde,
Dat yr menlich ind goet ritter sytl
Ycb sael van mir noch groes delit
Ind vele leues gescheyn. 40 Allen en mögen wyr yns neit geseyn,
Als dicke so vns were leyff,
Ir soult by stunden werden ejn deiflf
Ind yerstelen uch her vur dyt loch.
Dan soult yr uch ouch hoden doch, 45 So dat uch nemant na en spee,
De ynser heymelicheit id sehe.
Wan wyr nu bergen vnse zale,
Genreische man id vnse quäle.
Mer got de mag id (dat wisset swarenl) 50 Also geuogen in kürten iaren,
Dat wyr wael soullet haen volvart,
Da sprechen alle gader vnse wort
Ind als sy zwey do in der nacht
Er zale zo ende hadden bracht, 56 So moesten sy sich doch scheyden.
Soelt ich de zale allet breyden,
We Karll syn Sachen ane veynck,
Do hey van der iunffrawen geynck,
Id wer zo sagen al zo lanck. 60 Doch hoert ich sagen, dat hey dwanck
Syn hant vil kome durch dat loch;
De lachte hey mynnoclichen doch
Galyen an yr wysse kynne. A 78 Nw blyuet gesunt, sprach hey, mynne!
Belyuet gesunt, sprach hey, vil wael gemoete!
Blyue gesunt, schone gode! * Got gunne vns, dat wyr sunder breue 5 Vns seluer dicke mögen sprechen!
Galya, so ich hoerde rechen,
Nam en weder mit synen wangen.
Kome mochte sy en erlangen.
Ind als sy zwey mit hoesche voech 10 Sich vndersprochen hedden genoch,
So scheden doch van eyn.
Karlle trat hen vp eynen steyn.
Zo Galien nam hei vrloff.
Stillichen geynck hey ouer den hoff
8
il4
15 Weder zo der kemenaden,
Da hei syn bedde vant beraden.
Als Karl do vur syn bedde quam,
Den gurdel hey in de hant nam,
Den eme Galya hadde gegeuen. 20 Dauid heysch hey vur sich heuen
Eyn schoen schryn edel ind riebe.
Dar yn lacht hey mynnecliche
Den gurdel iud dat vingerlyn.
Dauid sprach: here here myn, t5 Van wan komet der gurdel also schoene?
By gode van dem trone,
Ich en sach ney geynen also goet.
Mit wysen worten wael gemoet
Antworde Karll Dauid do: so Meister, ich sael uch morn vro
Off ouer morn bescheyden dar vff,
Wer mir den guden gurdel gaff. A 78i> Mer dalynok cn soult ir mich neit mer vragen.
Mich faget myr begynnet tragen! 35 Ich wyl zo bedde slaeffen gaen.
Sus leis Dauid syn vragen staen
Ind halp da Karlle syrae herren
Vp dat bedde mit grocssen cren.
Svs sleyfF hey do bis an den dach. 40 Do hoeff sich noit ind vngemach,
Pyne ind arbcydc velc.
Id geynck do zo lest vs dem speie,
Wan Bremunt der wael geboren
Hey woulde rechen synen zoren, 4K De eme an Kayphas gescheit.
Mit alle samen syner deit
Tregede hey do zo der »tat.
Als Galaflers vernam dat,
So heit hey sich vil schere bereit fto Mit menchem Zarrazene gemeit.
Karll ind de Vrantzosen alle
Hant sich gewapent mit schalle.
Harde snellichen ind zo hant
Synt sy vsser der stat gerant. 55 Vur waer soult ir wyssen dat,
Ein lyget bi der stat,
Dat beyschet vael Moriale.
il5
Da geschach des groesse quäle,
Michel Btryt ind groesse noit. f» Da bleiff des tagcs mennych doit.
Als Rarll de vyande do gesach
•Stilliche, so hey neit vele en sprach,
Heit hey den heim do vp gebunden.
Dar na sloeg hey zo den stunden A79 Affelire mit den sporen.
Dye vyande hait hey recht erkoren.
Vnder de is hey balde gerant.
Do volgeden eme do zo hant 5 De Vrantzosen all gemeyne,
Beide groes ind cleyne.
Den eirst^, den Karl do gerächt,
Dorch den buch dat hey en stach.
Gallaffers ind de Tollettere 10 Leyssen ouch loeffen zo dem herc,
Karlle mit sporen sagen slacn.
Bremunt (dat wisset vur waer!)
En enierde sich des alles neit.
Vnr waer uch des zo mir verseit, 15 Hey raiite ouch vaste her entgegen.
Dar sach man heuen ind legen
Mvt »werden hawen, mit metzen stechen.
Van der molden, so ich hoerte sprechen.
Wart 80 dunckel do de loicht, to En beiden haluen van der drucht
»^«fh man ödem van den rossen.
Op dolman ouch wart do beuloessen
Menych mensche mit dem blöde.
Karll der iunge dege gude ts Dede, als emc syn art gereit.
Hey en vorchte den doit neit.
Den vyanden satte hey zo mit macht,
Vp de hey sterckelich vacht.
Hey dach ouch vp de innfFrawe, so De cme gegeuen hadde yr truwe A 79^ Ind yn ouch gebeden hadde sere,
Dat hey menlich ind eyn gut ritter were.
Des leis hey sich gedcncken da.
Wer syrae swerde quam so na, 96 Dat hey en do mede gelangen mochte,
Den sloech hei so, dat eme endochte
8*
116
Ee geyncs artzcders merc.
Van der dogcnclichcr were,
De Karll des dages do begeynck, 40 We waele dat Hey dat ane veynck,
Dat wer zo sagen vil zo lanck.
We Hey geleys, we hey vur dranck»
We hey mit syme helme
Geynck ficken in dem melmo, 45 We wael dat hey mit syme Schilde
Ritterde in dem gewildc,
Dan äff en künde ich in dryn dagen
En vollen uch allen neit gesagen.
Eyn heydden hertzog, de heyschc Gorselet, 50 De was daer komen vur Tollet
Mit Bremunt dem konynck here.
Der seine hcrtzogc vragede sere
Vmb Karll, we hey mochte syn.
Hey sprach: so mir dat leucn niyn, M Ich en sach in myncn gezyden
Ney so schoene rydcn geriden,
So der ritter haet gedaen.
Seyt daer, we geit hey slaenl
We ritterlich is syn gebere! •0 We ich id wysse, der seine here
Hey draget in syme synuc
Harde hogc mynne. A 80 Dar was manch Afirigcre,
De vmb Karll vragede sere,
Wan hey so wael geleirdc
Jnd so vreislich vp de vyande keirte* 5 Ich mocht mit menchem byspele
Van Karlle sagen harde velc,
We wael dat hey des dages dede,
Mer yd wer eyn zo lange rede.
Doch wysset, dat hey mit syme swcrde 10 Vor ßynen voessen vp de erde
Menchen sloech bis an den doit.
Ouch quam hey dicke in solche noit,
Dat hey wael soulde da syn bleuen
Ind des lyues vmmer syn verdreuen. 15 Mer AfFelcir syn gude rosz
Machde en mencher sorge losz;
Id beis, yd spranck, yd sloech, id bleis,
117
Neman id by eme en leis,
Wen id greiff mit den zenden; so Honet, voes mit den henden
Beis id eroe alsuuer äff.
Wen id mit den honen traff,
Der moeste des lyues wesen aue.
Djt sach Galya de woel gadane 25 Vp eyme turae, do sj lach.
Zo jren iunffrawen sy do sprach:
Dat is eyn here, de da rydet.
Dat ys der, de hude de pyne lydet.
Dat ys eyn degen, dat is ein holt 50 Dat ys eyn ritter vsserwelt
Hey en vorte den doit neit, A 80b We eme dar vmb gescheit.
Dat ys der eirste, den myn ougen
E off e mochten gezogen. 35 Nw seyt, myn leuen iunffrawen,
Wee geit hey mit syme swert do hawen!
Gebenedyt sy dat lant,
Dan hey vns her wart gesant,
Want hey erweret hude schände 40 All gadcr mynes vader lande.
Florette nekede Galyen do.
Stillichen sprach sy ir zo:
lunffrawe, swyget stille!
Sprechent neit all vren willen! 45 Ir moget lichte so vil gesprechen,
Eman mochte gerechen,
Dat yr Karll.mynnet
Also sich Galya des besynnet»
So sweig sy ind leis de wort. 50 Nw hoeret van dem storme vort,
We starck der was ind we herde!
Manlich sich da sere werde.
Man sach do zo den zyden
Mit s werden bidderlichen stryden. 55 Och mochte man da schawen
Manchen blancken heim zo hawen.
De vegen sach man vallen,
Schryen, kryschen ind sehallen.
We da van den rossen quam, €0 Der was doit offde lam.
i18
Da was iamer ind noit.
We mennych mynsche da bleifF doit,
Der en han ich keyne zale. A 81 Och, here got, wo rechte waele
Vocht da Bremunt van Affi-iche!
Hey geleis so sere vreysseliche,
Dat sich wael mochten erueren, 6 Vp wen hey sich begonde zo keren,
Want hey was starck ind kone.
Hey sloeg do vp der heyden grone
Mennchen mynschen an de erde.
Van dem wunder guden swerde, 10 Dat Bremunt in syner haut droich,
Hedde ich uch allen zo sagen geuoich.
Ich hört id sagen weirliche,
Dat in allem ertrichc
Ney besser swert en wart bckant. 15 Bremunt hadde id zo syner hant
Eme selue doen smeden ind machen
Mit hardc duren Sachen.
Dat sagen ich uch gewysse.
Ouer all heydenysse 20 Was des swerdes gude bekant.
In Babylonien ind in Krechen laut,
In Allexandrien ind Romanyen,
In Armenien ind in Barienien,
In allen landen hat man zale 26 Van des swerdes gude vernomen waele.
Dat swert en was neit nameloys.
Bremunt eme eynen namen koys,
Da yd eirst gesmedet wart.
Selue nant hey id Durendart. so Eme waren syne wassen also hart,
Dat da neit vur en konde gestaen. A 81b Bremunt (dat wysset sandcr wacn !)
Hey droich dat swert in syner hant.
Des zo hewe hey menches Schildes rant 35 Des tages in dem wege.
Mit symc bidderlichen krege
Sloech hey selue des tages doit
Me dan hundert in der noit.
So wat Bremunt alda bereit, 40 AI suuer gar dat hey id versneit
119
Mit dem «werde Durendarde.
Da mit vachde key also hardc,
Hey sloech man ind pert,
üey sloeg da menchen degen wert 46 Vur hyne voessc in den mclme.
AVar eich Bremunt kereu woulde,
Da weich id all vur eme neder.
Ich wene, ee off seder
£ eynich mynsche dar qucme, 50 De 80 groesse slaecht yememe,
Als do Bremunt worte mit synen henden.
Hey dede de Tolletter wenden
Dry werff bis an den burch grauen.
Bremunt, so ich han entzauen, 55 Durch brach de scharen mit gewelda.
Hey machde do in dem velde
Manchen vromen lois.
Als de Vrantzosen da des yerdroia,
Dat Bremunt stalte soulch vngeuoech CO Ind synes wyllen do hadde genocb,
Do ermanten sy sich alle
Ind kerden mit groasem schalle A 82 Indgaen den konynck Bremunde.
Dem ersloegen sy an der stunde
Dryssig hundert syner beide.
De konen Frantzoseu vseerwelde 5 Sach man do vurwart dryngen.
Man en hoerte do neit syiigen,
Mer schryen och ind we.
Mennych do des lyues verze.
De Vrantzosen hedden pyne alleyri^. 10 Weren sy gemachet van steyne.
Van ysen off van stale,
Sy mochten kome de qnale
Haen geleden, de sy leden.
Got here, we wael sy streden! 15 Sy durch sloegen menchen stelen hoit,
So dat allet roit bloyt
Da durch dranck an menehen enden.
Man sach do wael genenden
De edelen ritter van Vranckriche. so Sy geleyssen dogencliohe,
Dat man van en wael sagen mach
120
Bis an den letzsten dores dach.
Eaert ind Morant
De zwene gesellen wael bekant 25 Drungen nw all de Vrantzosen.
Sund er all weder kosen
Yachten sy mit eilen.
De zwene leuen gesellen
Sy sloegen ind stachen, 80 De scharen sy durch brachen.
Mit yrre zwen swerden A 82b Valten sy zo der erden
Sunder zal menchen Affrighere.
Als Bremunt der konynck here 95 Dat vemam ind gesach,
Harde koneliche hey do sprach:
We synt de zwene, de do rydent
Vur alle de anderen, do si strydent?
Sy doent mir harde groessen vale. 40 Ir swert de sneiden also waele.
Verwasen moessen sy beide syn!
Sy hauen mir de lüde myn
Hude dys dages me erslagen,
Dan alle, de ich do seyn dragen 45 Swert in eren henden.
Ich doen sy weder wenden
Van deme gi*oessen hoemode,
Off ich blyüen in dem bloede
By anderen mynen luden doit. 50 Durendar, dese noit
Sy dir geclaget, swert myn!
Du Salt hofie myn helper syn.
Ouch clagen ich id myme lyue.
Bremunt was mortryue. 55 Vsz reit hey vp eyn ende.
Eyn sper starck ind vnbehende
Greiff hey mit zorne in syne hant.
Her weder is hey balde gerant.
Da hey de zwene stryden sach, 60 Den goden Morant hey gerach.
Den stach hey durch syn lurtze dee
En lutzel bouen sime knee.
So dat sper dar yune bleyff. A 83 Bremunt Durendarde greiff
121
Ind aloeg vp Morant nochtan.
Morant der rechte vrome man
Werde sich doch harde sere. s Allene we der vonden were,
O wach , eme ejit halp syn weren neit.
Vur war ach des zo mir verseit,
Do eme de wende begonde zo bloeden
Ind van grossen wewen woden, 10 Do zwyuelte hey der mechte,
Dat hey mit gejner krechte
Sich en konde neit geweren me.
Des was Bremunt als eyn slee.
Do hey Morant zwyuelen sach, 15 So gaff hey eme menchen slaech
Mit Durendarde vp syn heim,
Bis hey en zo lest in den melm
Vur synen Toessen neder sloech.
Mit alsus gedaner voech 90 Bleiff der gode Morant doit.
Als Euert do vemam de noit,
Dat syn geselle was erslagen,
Do begunde hey in sere zo clagen.
O wach, sprach hey, geselle myn, 96 Sal ich vr nw eynich 83m?
Des is mir we zo mode.
Lene geselle gode,
Hertze vrunt, we is mir gescheit?
Na en mag ich leuen neit, 30 Synt dat ich uch haen verloren. A 83^ Den doit wil ich hude erkesen,
Ich en vorchte uch hude hy mit mynon henden.
Eoert begonde genenden
Ind keirte do an der stunden 35 Vp den konynck Bremunden,
Dat bey en sere vechten sach.
Mit grymme gaff hey eme eynen slach
Zo aller ouerst vp syn heim,
Dat dat vur durch den melm 40 Ouer al dat her bleich.
Bremunt van dem weich
Neder vp syues rosses nack.
Als hey do van dem lack
Weder zo eme seluer quam.
122
4& Op riebt hey sich ind nam
Durendarde mit beiden henden.-
Eyucn harden slag begoude hey zo senden
Deme koneu ritter Eucrharde.
Hey sloeg eii mit Durendarde 50 Oucn in svncs Schildes rant,
Den speit hey eme al vp de hant.
De hant slocg hey eme mede dar äff.
Wat mochte ich vele sagen dar äff?
Dat swert Durendart was so gedaen, 55 Dem en konde mit all neit weder staen.
Also do Euert hadde erkoren,
Dat syne hant verloren
Ind hey den stomp an gesach,
Harde yemerlich hey sprach: (io Ay du, Bremunt, bocso wicht,
Verdammet sy de hant gicht,
De du vns hude has gegeuen!
Nw en achten ich neit vp min leuen. A 84 Got mosse der seien walden
Ind mit genaden eweclichen halden
In syme hemelrich!
Bremunt der vreislich 5 Gaff aucr Euerharde eynen slach.
In de schulderen hey en gerächt.
De rede is waer ind vngelogen,
Hey speilt en vp den sadel bogen.
Sus hait Bremunt mit zome 10 De zwenc gesellen wael gebornc
Vp der beiden doit erslagen.
Nw boret van Dederich sagen,
Dem ^oden schencken van Vranckriche,
We rechte dogencliche
Dat hey des dages al da vacht! 15 Hey zondc do so groesse macht
Mit siegen ind mit stieben.
Em was al vmbe wichen
Dat swert in syner bende.
Dederich der schencke eilende 20 Dode wael seszeich Zarrazene
Mit syme swerde sulche pyne,
Dat sy stede bleuen doit.
Nochtan bleuen in der uoit
123
Zweite konvnek loneliche, i5 De waren van Affriche
Mit Rrcmunt komen vur Tollet.
Der seine hertzoge Goreolet,
De Karlle gepr}'8et haddo so sere,
Den slocch nochtati der Bcbencke mere 34) Vur Ayne voeftse in den moldo. A 84b Mit alsus gedaneh zolde
Worden de Affrighe
Bezalet van Dederiche.
Bremont wart zornig iud gram, S5 Da hey gesach ind vernam,
Dat Dederieh der schencke balt
So vcle liadde verqaalt
Syner lüde zo dem dode.
Op eynio groesse rabis rade 44) Sas Bremunt der konynck here.
Dat rabis sacht man, dan id were
Der vreisselichster ross eyn,
Dat de sonne ee bescheyn.
Dat rabis sloeg Bremont mit sporen. 4:> Den scliencken hcdde hey recht erkoren.
So sere ylede hey eme zo,
Dat hey syns seines lüde do
Dar neder reyt wael zene.
Der warheit is uch zo gene, 50 Van den zenen en was gejrn,
Hey eyn brache arm off beyn
OflT hey en worde doit getrat.
Als der Kchencka vernam de dat
Ind hey sich rechte vereynde, S5 Dat en Bremant meynde,
So leys hey alle syn vechten
Ind begonde do mit krechton
Gntgaen Bremant zo keren.
Mit harde groessen eren 60 Reit hey do eyn ryden,
Dat schoenste, dat zo menchen zyden
Ke eynich mynsoh mocht gesyn.
Der schencke, so ich hoerde geyn,
Was wytzich ind wael bedacht. A 86 Hey en hadde dat sper nach den Schacht.
Mer gyn awert vele goet
124
Dat dwanck der degen wael gemoet Vur de brüst mit der hant. 5 Alsus hey vort gerant Entgaen Bremunt van Affriche, Dem weder reit hey " ritterliche. In synen schilt hey en stach, So dat der schilt reme brach
lü Ind eme der schilt do entfeyl.
Hey zoch Durendarde dat gude swert Ind keirte sich zo dem schencken wert. Der schencke Dederich de dede abo. Syn swert en dente hey vp ho. i5. Bl.b366.c.d613 Sus drungen de zWene vp eyn.
Synt de sonne eirst erscheyn, Da en mocht man ne beschawen Mit swerden sich so sere zo hawen, So Bremunt ind der schencke dede.
20 Ich hoerte sagen vur waer rede, £n were Dederich der schencke Neit so rechte wael bevenkc, Bremunt hedde en do versncdcn. Mit harde wyslichem seden
25 Heilt hey den schilt em vure. Des was eme noit ind vrbure. Wat Bremunt doch des Schildes traff, Dat sloeg hey eme all suuer äff. Bede buckel ind kaut 90. b 367 Heu hey eme van der hant.
Der schencke ouch vaste weder vacht. A 8öb Dat sy uch werlich gesacht,
En were Bremunt der konynck here Neit gewapent also sere,
35 Den schencke hedde en do erslagen. Noch tan, so ich hordo sagen. Verheue Dederich Bremunt Syn kuret an der stunt Ind ouch syn ouer wanbasun,
40 Dat was van fyne pellen brun,
Dar ynne eyn lewe grocs van golde. Dat sloeg der schencke als in de molde. Mer der halsberch was so goet, Dat hey den mit geyner spoct 15. d 6U Neit durch slaon en kundc.
125
Nun wart dem konynck Bremunde Harde zomich zo Dederich, Want hey eme so gelich Yerhawen hadde syn kuret so Ind ouch syn ouer wanbaset. Van zome swore do Bremunt sere: So mir Machamet myii hero, Ich gelden dyr mit stryde De siege, de da mit neit nyde s& Mir hude des dagcs hais gegeuen, Off ich verleisen myn leuen. Bremunt der verwenede . . . Eynen grymmen groessen slach. Ind als der schencke do gcsach, 60 Dat der slag so styue B ib Erdenet was zo syme Ijue, b 368 So zuckte hey do achter wert. A 86 Nw quam der slach ind